«Δοκίμιο για την Αμερική» του Γ. Θεοτοκά /kathimerini

Της Ολγας Σελλα

Χθες το βράδυ παρακολουθήσαμε όλοι από τις δορυφορικές συνδέσεις την ορκωμοσία του 44ου Προέδρου των ΗΠΑ, Μπαράκ Ομπάμα. Πενήντα έξι χρόνια πριν, ο συγγραφέας Γιώργος Θεοτοκάς ήταν ίσως από τους ελάχιστους Ελληνες που είχε την ευκαιρία να παρακολουθήσει μιαν άλλη ορκωμοσία Αμερικανού προέδρου, του στρατηγού Αϊζενχάουερ. Και περιγράφει την παρέλαση στην Pennsylvania Avenue: «Και μαζί μ’ αυτά, ολόκληρα χορευτικά μπαλέτα από majorettes που προπορευόντανε με βήματα και πηδήματα του music hall, κι ένας αληθινός ελέφας και τα πιο μεγάλα tanks που έχω δει κι ένα πελώριο “ατομικό” τηλεβόλο, μακρύ σαν τον Λευκό Οίκο. Ενιωθες, σ’ όλα αυτά, μια δύναμη οργανωμένη και συνειδητή, που ξέρει βέβαια καλά πως αποτελεί σήμερα τη μεγαλύτερη δύναμη στον κόσμο, συνδυασμένη με μια νεανικότητα ιδιοσυγκρασίας και φαντασίας, και μια διάθεση παιχνιδιού που, εκ πρώτης όψεως, μπορεί να σαστίσουν έναν Ευρωπαίο».

Ηταν 20 Ιανουαρίου 1953 και ο Γιώργος Θεοτοκάς με τη γυναίκα του Ναυσικά έκανε το πρώτο του υπερατλαντικό ταξίδι, διάρκειας πέντε μηνών. Τις εντυπώσεις από αυτή την πλούσια εμπειρία και τη διαδρομή κατέγραψε ο Γ. Θεοτοκάς στο βιβλίο του «Δοκίμιο για την Αμερική», που εκδόθηκε το 1954, στον «Ικαρο», αλλά έκτοτε δεν ανατυπώθηκε ποτέ. Τις επόμενες μέρες θα βρίσκεται και πάλι στα βιβλιοπωλεία σε νέα έκδοση, από την «Εστία», με πρόλογο του καθηγητή (και ανιψιού του Θεοτοκά) Ν. Κ. Αλιβιζάτου και επίμετρο των πανεπιστημιακών Ιωάννας Λαλιώτου και Βασίλη Λαμπρόπουλου. Στον πρόλογο εκείνης της πρώτης έκδοσης ο Γιώργος Θεοτοκάς έγραφε: «Αισθάνομαι ευγνωμοσύνη προς την Αμερική επειδή μας βοηθά να συλλάβουμε καλύτερα τις ροπές, τις δυνατότητες, τις αντινομίες, τις ανησυχίες, τις ελπίδες του καιρού μας, δηλαδή τον ίδιο τον εαυτό μας. Μονάχα σαν άνθρωποι του καιρού μας -ας μη φοβόμαστε να το ομολογούμε-, σαν άνθρωποι του βιομηχανικού πολιτισμού και της “ατομικής” εποχής, μπορούμε, από δω και πέρα, να ζήσουμε αληθινά, να στοχαστούμε γόνιμα και να δημιουργήσουμε οτιδήποτε. Αυτή είναι, νομίζω, η κύρια χρησιμότητα του ταξιδιού στην Αμερική και της όποιας μελέτης της ζωής της και του πολιτισμού της: ότι μας ανοίγει ορίζοντες που τους είχαμε μέσα μας και δεν τους ξέραμε, μας ξεσκεπάζει πιθανότητες της ύπαρξής μας, μας επιτρέπει να προαισθανθούμε, να μαντέψουμε, να σκεφτούμε κάτι από τον αυριανό κόσμο, μ’ ενθουσιασμό ή με δέος...».