| Σήμα κινδύνου εκπέμπει η άλλη Αμερική  Τέσσερις ταινίες μιλούν χωρίς δημαγωγικές κορόνες για τον πόλεμο στο Ιράκ και περιγράφουν το σημερινό αδιέξοδο Toυ Δημητρη Μπουρα Στην καρδιά της χώρας του Μάλμπορο πολλοί είναι αυτοί που αισθάνονται προδομένοι από το μεγάλο είδωλό τους. «Πώς μπορεί ο ντυμένος στα τζιν εραστής των απέραντων πεδιάδων να μην είναι πατριώτης;», αναρωτιούνται οι λονδρέζικοι «Τάιμς» σε μια συνέντευξη– πορτρέτο του Ρόμπερτ Ρέντφορντ, περιγράφοντας τα αισθήματα μιας μεγάλης μερίδας Αμερικανών που αδυνατούν να δουν τι υπάρχει πέρα από τον φράχτη του ράντσου τους. Το american idol, κατά τον τίτλο της εφημερίδας, είναι καταπέλτης: «Εχουν σαρώσει τα πάντα, μέχρι και τη δημοσιογραφία. Είναι να εκπλήσσεται κανείς που τα στούντιο έδωσαν μια ευκαιρία σε αυτή την ταινία. Η ελευθερία σκέψης, ο διάλογος και το δικαίωμα στη διαφωνία, που συνιστούν την ουσία της δημοκρατίας, τέλειωσαν. Τώρα ισχύει το “αν δεν είσαι μαζί μας, είσαι εναντίον μας”. Ξέρω ότι δεν αλλάζω τη γνώμη κανενός με αυτή την ταινία. Τουλάχιστον, ως καλλιτέχνης προσπάθησα να παρουσιάσω πώς νιώθω και σκέφτομαι». Στροφή στα μετόπισθεν Το «Λέοντες αντί αμνών», περί ου ο λόγος, χαρακτηρίζεται από τον διαρκή και κρυστάλλινο διάλογο των ηθοποιών και από την έκθεση του λιτού σκηνικού στο δυνατό φως. Δύο στοιχεία εκ διαμέτρου αντίθετα με τη βαριά μελαγχολική διάθεση της ταινίας γύρω από το σημερινό αδιέξοδο της Αμερικής. Τρεις δεκαετίες μετά το κορυφαίο πολιτικό θρίλερ «Ολοι οι άνθρωποι του προέδρου» γύρω από το σκάνδαλο του Γουότεργκεϊτ, ο Ρέντφορντ στέκει σαν παρατηρητής απέναντι στη σημερινή Αμερική, έχοντας τη Μέριλ Στριπ και τον Τομ Κρουζ στο πλευρό του. Στην επιφάνεια παρατηρεί τις συνέπειες του συνεχιζόμενου πόλεμου απέναντι σε έναν εχθρό που θυμίζει περισσότερο τον μπαμπούλα του Χάλογουιν και λιγότερο μια συγκροτημένη δύναμη που απειλεί το αμερικανικό έθνος. Στο βάθος των πραγμάτων, ανακαλύπτει την πολύπλευρη κρίση των αξιών μιας κοινωνίας η οποία, είτε παραμένει κυνικά αδρανής είτε οδηγείται, επίσης κυνικά, στην αρένα των λεόντων. Το «Λέοντες αντί αμνών», η «Κοιλάδα του Ηλά», η «Εκδοση κρατουμένου», το «Μια γενναία καρδιά», αλλά και οι «Σημαδεμένοι» που προβλήθηκαν στις ελληνικές αίθουσες τον περασμένο Μάιο, συνθέτουν μια κατηγορία ταινιών στις οποίες ο πόλεμος στο Ιράκ λειτουργεί ως ο καταλύτης κοινωνικών, προσωπικών και ψυχολογικών δραμάτων. Το Χόλιγουντ, ύστερα από δύο και πλέον δεκαετίες ακραίου δημαγωγικού πατριωτισμού, στρέφεται στα μετόπισθεν, αποκαλύπτοντας πως οι απώλειες από τον τελευταίο πόλεμο είναι μεγαλύτερες από τον αριθμό των νεκρών Αμερικανών εντός και πέριξ της Βαγδάτης. Το αμερικανικό αδιέξοδο Το αμερικανικό αδιέξοδο ο Ρέντφορντ το συνοψίζει σε μια σκηνή δράσης που διαδραματίζεται νύχτα στα χιονισμένα υψίπεδα του Αφγανιστάν με κεντρικά πρόσωπα δυο παγιδευμένους Αμερικανούς φαντάρους. Μια πολεμική επιχείρηση, που καταλήγει σε μικρό αμερικανικό «Βατερλώ» νύχτα στο Αφγανιστάν, εκτυλίσσεται παράλληλα με δύο συνεντεύξεις με το φως της ημέρας (λόγω διαφοράς ώρας) στις ΗΠΑ. Στη μία, μια κορυφαία δημοσιογράφος μπαίνει με άνεση στο γραφείο ενός φερέλπιδος γερουσιαστή των Ρεπουμπλικανών, ο οποίος της χρωστάει την καριέρα του. Η πάλαι ποτέ πανίσχυρη πένα, που σήμερα υπηρετεί ένα πανεθνικό τηλεοπτικό δίκτυο, είναι σαν πληγωμένο λιοντάρι απέναντι στον φιλόδοξο γερουσιαστή που της πασάρει ως αποκλειστική είδηση μια νέα επιθετική τακτική της Ουάσιγκτον στον πόλεμο κατά της τρομοκρατίας. «Εσύ πούλησες τον πόλεμο. Τώρα πρέπει να βοηθήσεις να πουλήσουμε τη λύση», λέει με κυνισμό στη δημοσιογράφο που τον ανέδειξε, η οποία τον παρακολουθεί με συναισθήματα παρόμοια με αυτά του δόκτορος Φρανκενστάιν για το τέρας - δημιούργημά του. Στη δεύτερη επί αμερικανικού εδάφους ιστορία, ένας πανεπιστημιακός καθηγητής συζητάει με έναν ευφυέστατο και ανήσυχο φοιτητή του, διερευνώντας την απάθειά του απέναντι στις σπουδές, αλλά και σε ό,τι συνιστά κοινωνική δράση. Πρόκειται για έναν φιλειρηνιστή βετεράνο του Βιετνάμ (όπου υπηρέτησε ως κληρωτός) που δηλώνει απογοητευμένος γιατί δεν κατάφερε να αποτρέψει δύο φοιτητές του (οι δυο παγιδευμένοι φαντάροι στο Αφγανιστάν) να καταταγούν ως εθελοντές. Ο κοπανατζής φοιτητής με τον οποίο συνδιαλέγεται προέρχεται από τη μεσαία τάξη και μάλλον δυσκολεύεται να καταλάβει γιατί ένας μαύρος και ένας Λατίνος (που έγιναν δεκτοί στο πανεπιστήμιο λόγω υψηλών αθλητικών επιδόσεων) πρέπει να διακριθούν και ως πολεμιστές, προκειμένου να εξασφαλίσουν μια θέση στο τρένο του μέλλοντος. Στη δεκαετία του ’80 το σινεμά των ανανεωτών και διανοουμένων Αμερικανών σκηνοθετών βρισκόταν σε ύφεση. Παράλληλα, το Χόλιγουντ ανακάλυπτε τον ήρωα της μετα-Βιετνάμ εποχής στην εικόνα ενός βετεράνου, που μπορεί να έχασε τα πάντα στον πόλεμο, αλλά όχι και τις βεβαιότητές του γύρω από τις αξίες που αντιπροσωπεύει η πατρίδα. Το «Ράμπο, το πρώτο αίμα» (1982) είναι μια ταινία–σταθμός στην περιπέτεια, γιατί έδωσε νέο περιεχόμενο σε έναν κινηματογραφικό ήρωα ήδη γνωστό από το γουέστερν. Ο Τζόνι Ράμπο είναι ένας βετεράνος που περιπλανιέται σαν εξόριστος στην ίδια του τη χώρα και στο τέλος, όταν προκλητικά τον αντιμετωπίζουν σαν μίασμα, ξεθάβει τα όπλα του πολέμου. Την απογοήτευση και την ψυχολογία του προδομένου δεν τη μονοπωλούσαν πλέον όσοι αντιμετώπιζαν κριτικά τον πόλεμο... Σήμερα είναι πολύ αργά για δημαγωγικές κορόνες και πολύ νωρίς για να ξεφυτρώσουν ήρωες μέσα από τις στάχτες του πολέμου. Οι ταινίες καταιγιστικής δράσης απευθύνονται κυρίως στο νεανικό κοινό και αντιμετωπίζουν τον πόλεμο ως υπερθέαμα, ψάχνοντας το Αγιο Δισκοπότηρο σε φανταστικά έπη στα ίχνη του «Αρχοντα των δαχτυλιδιών» (π.χ. «Εραγκον», «Beowulf»). Οι σοβαρές, αυτές που θέλουν να περιγράψουν το «τέλος της δημοκρατίας» για το οποίο μιλάει ο Ρέντφορντ, εκπέμπουν σήμα κινδύνου. Η πιο ακραία έκφραση του πόσο προδομένος και παγιδευμένος μπορεί να νιώθει σήμερα ένας Αμερικανός, αποτυπώνεται στην τελευταία σκηνή της ταινίας του Πολ Χάγκις «Η κοιλάδα του Ηλά». Ενας τυπικός βετεράνος του Βιετνάμ (σκληροπυρηνικός πατριώτης που ζει προσκολλημένος στο παρελθόν) βυθίζεται σε ένα κενό, αναζητώντας απαντήσεις για την αποτρόπαια δολοφονία του στρατιώτη γιου του (που μόλις είχε γυρίσει από τη Βαγδάτη) σε μια ερημική περιοχή έξω από τη βάση όπου υπηρετούσε. Ο Τόμι Λι Τζόουνς, όταν συνειδητοποιεί τη χρεοκοπία του ως πατέρας (ο ήρωας γιος του αποδεικνύεται μέλος μιας αγέλης δολοφόνων), λειτουργεί σαν ναυαγός υψώνοντας ανάποδα την αστερόεσσα. Κατ’ αναλογία, την ίδια χρεοκοπία συνειδητοποιούν στο «Λέοντες αντί αμνών» ο Ρέντφορντ (ενσαρκώνει τον φιλελεύθερο πανεπιστημιακό) και η Μέριλ Στριπ στον ρόλο της δημοσιογράφου που είναι ανήμπορη να πάει κόντρα σε στημένο παιχνίδι, πιο ηχηρό και επικίνδυνο από αυτό του Γουότεργκεϊτ. Απώλειες πολέμου Παρόμοια συναισθήματα πικρίας και απογοήτευσης διακρίνει κανείς σε άλλες τρεις ταινίες που προβλήθηκαν στις ελληνικές αίθουσες. Στους «Σημαδεμένους» (το πρώτο φιλμ με βετεράνους του Ιράκ) τέσσερις στρατιώτες, σωστά ερείπια, επιστρέφουν στην πατρίδα αλλά αδυνατούν να προσαρμοστούν στη νέα πραγματικότητα. Εδώ ο σκηνοθέτης Ιρβιν Γουίνκλερ, αν και δεν σχολιάζει τον πόλεμο (στην ουσία τον υποστηρίζει), περιγράφει με ζοφερά χρώματα τα πορτρέτα των κατεστραμμένων ψυχολογικά πολεμιστών, που αισθάνονται ξένοι στο ίδιο τους το σπίτι. Στο «Μια γενναία καρδιά», ο Μάικλ Γουίντερμποτομ μεταφέρει στην οθόνη το χρονικό του αποκεφαλισμού του Αμερικανού δημοσιογράφου Ντάνιελ Περλ από Ταλιμπάν, καταλήγοντας στο συμπέρασμα πως ο πόλεμος προκαλεί ως αντίδραση τη βαρβαρότητα, πυροδοτώντας ένα φαύλο κύκλο βίας. Τέλος, στην «Εκδοση κρατουμένου», ένας Αιγύπτιος με αμερικανικό διαβατήριο ζει για λίγο την εμπειρία του «Εξπρές του μεσονυχτίου». Θέμα του φιλμ είναι οι κατάφωρες παραβιάσεις των ανθρωπίνων δικαιωμάτων με τις αυθαίρετες συλλήψεις και έκνομες μεταγωγές ανθρώπων για τους οποίους η CIA έχει υποψίες πως συνδέονται με την τρομοκρατία. |
Comments