| Κερδοφόρα προαγωγή της αλλοτρίωσης Tου Xρηστου Γιανναρα «Να λες το υπαρκτό ανύπαρκτο και το ανύπαρκτο υπαρκτό, αυτό είναι το ψεύδος» όριζε ο μέγας και πρώτος δάσκαλος των ορισμών, ο Αριστοτέλης. Παρέπεμπε στην εμπειρία: Ο συλλογικός βίος των ανθρώπων βασιζόταν πάντοτε, σαν σε προϋπόθεση, σε αυτή τη διαστολή. Οχι ότι το ψέμα δεν είναι συνυφασμένο με τη συμβίωση, ταυτισμένο με την ιδιοτέλεια του φυσικού ατόμου, την ορμή της αυτοσυντήρησης και της κυριαρχίας, τον ναρκισσισμό. Ομως, για να λειτουργήσει η συλλογικότητα, προϋποτίθεται πάντοτε κάποιο (έστω συμβατικό και ευμετάβλητο) όριο διάκρισης του αληθινού από το ψεύτικο, του υπαρκτού από το ανύπαρκτο. Ισως η σαφήνεια αυτού του ορίου και το ποσοστό (η δυναμική) της κοινωνικής του αφομοίωσης να κρίνουν την πρόοδο στον πολιτισμό, στον εξανθρωπισμό του ανθρώπου. Δυσκολότερο μοιάζει να διαγνωσθεί, πότε ψευτίζει μόνο η συμπεριφορά και πότε η ίδια η ύπαρξη του ανθρώπου. Το ψεύτισμα της ύπαρξης το λέμε «αλλοτρίωση»: να γίνεται ο άνθρωπος κάτι αλλότριο, διαφορετικό, ξένο προς την ύπαρξή του. Και είναι δύσκολη η διάγνωση, γιατί το ψέμα, καταφάσκοντας το ανύπαρκτο σαν υπαρκτό και παρακάμπτοντας το υπαρκτό σαν ανύπαρκτο, αναπληρώνει φαντασιωδώς επώδυνα υστερήματα του ατομικού ανθρώπου. Γι’ αυτό και τόσο φανερή πάντοτε η γοητεία που ασκεί στους ανθρώπους το ανύπαρκτο, η αίγλη του ψεύδους, η αλλοτρίωση. Ανύπαρκτο ανάστημα, το διαμορφώνουν ψηλά τακούνια. Ανύπαρκτη νεότητα με ψεύτικο χρώμα μαλλιών, ψεύτικη απόκρυψη ρυτίδων. Ανύπαρκτο κάλλος με δάνειο το χρώμα στα χείλη, στα μάγουλα, στα μάτια, ψεύτικες βλεφαρίδες, ψεύτικα νύχια. Τεχνολογία που εξελίσσει εντυπωσιακά τις δυνατότητες να ψευτίζει η σωματική μας φύση, να σαρκώνεται το ψέμα στη βιολογική ύπαρξή μας: Μικροχειρουργικές επεμβάσεις αλλάζουν σχήμα μύτης, αυτιών, τεντώνουν το δέρμα, αναρροφούν το λίπος, προσθέτουν «θηλυκότητα» με σιλικόνη, αναπληρώνουν ανύπαρκτο κάλλος με ψεύτικη σάρκα. Στη δημοσιότητα φιγουράρουν καθημερινά (και ακριβοπληρωμένα) αξιολύπητες υπάρξεις που πασχίζουν να δηλώσουν παρουσία περιφέροντας σαν εξωραϊσμένο πτώμα τον αφανισμένο αληθινό εαυτό τους. Προσωπική ασφαλώς η επιλογή, συνάρτηση των στόχων ζωής του κάθε ανθρώπου, εξαρτάται από το πού αντλεί χαρά και νόημα ζωής ο άνθρωπος. Προσωπική ασφαλώς η επιλογή, είναι άραγε και ελεύθερη; Δεν μοιάζει σπάνιο στην κοινωνική ιστορία να γίνεται καταναγκασμός το υπαρκτικό ψεύδος, να επιβάλλεται μεθοδικά η αλλοτρίωση. Η εκδοχή του ανύπαρκτου σαν υπαρκτού, η σωματική της πρόσληψη, η συμπεριφορική της πραγμάτωση, η αφομοίωσή της στον τρόπο σκέψης, κρίσης, αξιολόγησης, λανσάρεται σαν αυτονόητη προϋπόθεση μετοχής στη συλλογικότητα. Τότε και το πραγματικά υπαρκτό απωθείται στο κοινωνικό περιθώριο, όσοι αντιστέκονται στην εξουσία του ψεύδους, στην κυρίαρχη αλλοτρίωση, εξουδετερώνονται σαν «γραφικοί», «οπισθοδρομικοί», «σκοταδιστές». Δεν είναι σπάνιο να γίνεται το ψεύδος, η υπαρκτική αλλοτρίωση, εργαλείο για την καταδυνάστευση των πολλών από συμφέροντα των λίγων. Ο Μαρξ έδειξε, με ιδιοφυή ρεαλισμό, πόσο κερδοφόρα μπορεί να είναι για τους ιδιοκτήτες των μέσων παραγωγής η υπαρκτική αλλοτρίωση του ακτήμονα εργάτη. Στα νεανικά του «Χειρόγραφα» (τα «Οικονομικά - Φιλοσοφικά», 1844) σκιτσάρει μια ανθρωπολογία που ήταν και παραμένει έκπληξη για τη δυτικοευρωπαϊκή φιλοσοφική παράδοση: Ορίζει την ανθρώπινη ύπαρξη όχι πια ως λογική ατομικότητα (animal rationale), όχι ως άτομο φορέα του cogito, αλλά ως γεγονός σχέσης – ο άνθρωπος υπάρχει μόνο και εφόσον σχετίζεται ενεργά, έμπρακτα, με την πραγματικότητα που τον περιβάλλει. Οργανώνει τις σχέσεις του σε παραγωγική δημιουργική δραστηριότητα, η οποία και διαφοροποιεί τον άνθρωπο από κάθε άλλο ζώο. Οταν υποχρεώνεται να παραιτηθεί από τη δημιουργική του ικανότητα ψευτίζει την ύπαρξή του. Πουλάει την εργασία του για να κερδίσει την επιβίωσή του, η εργασία του γίνεται ξένη προς τον εαυτό του. Αλλος καθορίζει τις σκοπιμότητες και τον τρόπο της παραγωγής, η εργασία είναι τότε για τον εργάτη πραγματική απώλεια του εαυτού του, απώλεια της ανθρώπινης ιδιαιτερότητάς του: υπαρκτική αλλοτρίωση. Στις μέρες του ο Μαρξ θεωρούσε ακόμα μέγιστο κακό την υπαρκτική αλλοτρίωση, κακό που η συνειδητοποίησή του αρκούσε για να προκαλέσει και να δικαιώσει την επανάσταση, την ένοπλη βία. Δεν είχε τις προϋποθέσεις να προβλέψει την υπαρκτική αλλοτρίωση του προλετάριου όταν γίνεται ο ίδιος εξουσία και οργανώνει Γκουλάγκ, ούτε την αλλοτρίωση του κομμουνιστή οπαδού που ευνουχίζει τη σκέψη και την κρίση του για να είναι το εθελόδουλο πιόνι της κομματικής ηγεσίας. Δεν είχε τις προϋποθέσεις ο Μαρξ να προβλέψει ούτε καν την άλλη, τη σαρωτική προλετάριων, αστών και μεγαλοαστών υπαρκτική αλλοτρίωση που επιφέρει ο αποχαυνωτικός καταναλωτισμός, η ολοκληρωτική και «μετά ηδονής» υποταγή του ανθρώπου στους όρους μεγιστοποίησης της καταναλωτικής του ευχέρειας. Ισως για πρώτη φορά στην ιστορία του ανθρώπινου είδους, η συλλογικότητα σήμερα συγκροτείται και οργανώνεται δίχως την προϋπόθεση (συμβατική έστω και ευμετάβλητη) της διάκρισης του ψεύτικου από το αληθινό, του ανύπαρκτου από το υπαρκτό. «Κομμουνιστές» και «φιλελεύθεροι», «προοδευτικοί» και «συντηρητικοι», υλιστές και ιδεαλιστές, «διανόηση» και θρησκευτικές ηγεσίες λατρεύουμε υστερικά το ανύπαρκτο σαν υπαρκτό, το ψεύτικο σαν αληθινό. Η προσπάθεια είναι να κερδηθούν οι εντυπώσεις, δηλαδή το τίποτα, όμως οι εντυπώσεις αφιονίζουν την αποχαυνωμένη μάζα των καταναλωτών και όποιος τις κερδίσει εξασφαλίζει την τυφλή λατρεία του εθελόδουλου πλήθους. Οι εντυπώσεις. Μέσα σε ελάχιστα εικοσιτετράωρα η πλειονότητα των διαχειριστών της πληροφορίας στην ελλαδική κοινωνία αλλά και των εκατοντάδων χιλιάδων οπαδών της αξιωματικής αντιπολίτευσης άρχισε να δέχεται έλλαμψη αποκαλυπτική: Κατάλαβε ποιος είναι ο αλαζών υποψήφιος ηγέτης και γιατί η αλαζονεία είναι χειρότερη από την τεκμηριωμένη ανικανότητα που «μετανοεί» και βεβαιώνει ότι έκανε την «αυτοκριτική» της. Το ανύπαρκτο βαφτίζεται υπαρκτό και θριαμβεύει. Που απέβλεπε άραγε αυτή τη φορά η μεθοδική χειραγώγηση της μάζας; Πάντως το κρισιμότερο για την γεωπολιτική επιβίωση του Ελληνισμού πρόβλημα σήμερα είναι οι προεδρικές εκλογές του Φεβρουαρίου στην Κύπρο. Και ο νοών νοείτω. |
Comments