από καθημερινή της κυριακής

Το Ασφαλιστικό σε «κενό πολιτικής» Γραφει ο Aντωνης Kαρκαγιαννης/ karkagiannisant@ath.forthnet.gr Ο Τάσος Γιαννίτσης, ως υπουργός Εργασίας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων στην κυβέρνηση Σημίτη το 2001, υπήρξε, κατά κάποιο τρόπο, οσιομάρτυρας του Ασφαλιστικού. Τότε, έπειτα από συστηματική μελέτη του προβλήματος και με τη συνδρομή ξένης εξειδικευμένης εταιρείας, κατέληξε σε μία σειρά προτάσεων και ρυθμίσεων που υπολόγιζε ότι θα έκαναν το Ασφαλιστικό βιώσιμο για τα επόμενα είκοσι-τριάντα χρόνια. Βιώσιμο σημαίνει ότι το σύστημα συντηρείται και αναπαράγεται σε προβλεπόμενες εξελίξεις του μέλλοντος σε μια σειρά παράγοντες με τους οποίους είναι άμεσα συναρτημένο, όπως είναι το δημογραφικό, η ανάπτυξη, η απασχόληση, η ανεργία, η μετανάστευση κ.ά. Οταν παρουσίασε τις προτάσεις του σε κοινή συνεδρίαση της κυβερνητικής Επιτροπής και του Εκτελεστικού Γραφείου του ΠΑΣΟΚ συνάντησε έντονες «εσωτερικές» αντιδράσεις (και μεγάλη πολιτική υποκρισία, προσθέτω), οι οποίες σχεδόν αστραπιαία, κατάλληλα τροφοδοτούμενες με διαστρεβλώσεις και φαιδρές απλοποιήσεις προς τα ΜΜΕ, από στελέχη τής τότε κυβέρνησης και του ΠΑΣΟΚ, μετατράπηκαν σε «εξωτερικές». Σε αντιδράσεις της κοινωνίας, κατάλληλα καθοδηγούμενης από συνδικάτα και κόμματα. Είναι σαν να βλέπω το ίδιο έργο σήμερα, που μια εντελώς διαφορετική κυβέρνηση, η κυβέρνηση της Ν.Δ., ομολογουμένως με ήπιες και σταδιακές ρυθμίσεις, προσπαθούσε να λύσει το ίδιο πρόβλημα. Ακούω από τα «κανάλια» και διαβάζω στις εφημερίδες τις ίδιες στρεβλώσεις, τις ίδιες απλοϊκότητες, τα ίδια συνθήματα στους δρόμους, στο ίδιο φόντο... «κοινωνικής ευαισθησίας». Και καταλήγω στο συμπέρασμα ότι στο Ασφαλιστικό συσσωρεύεται όλη η παθογένεια του πολιτικού συστήματος και των υποκριτικών σχέσεών του με την κοινωνία. Τώρα ο Τάσος Γιαννίτσης με ένα (κατά τη γνώμη μου) σημαντικό βιβλίο (το Ασφαλιστικό, ως Ορφανό Πολιτικής και μία Διέξοδος, εκδόσεις Πόλις, 2007), έρχεται, όχι τόσο να υπερασπισθεί τις προτάσεις του 2001, όσο για να περιγράψει επιστημονικά και πολιτικά το πρόβλημα και τη διαγραφόμενη εξέλιξή του (για την ακρίβεια επιδείνωση σε βάρος των εργαζομένων και της χώρας) αν σήμερα δεν υπάρξει κατάλληλη και δραστική πολιτική παρέμβαση. στην ουσία, ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο, κοινωνικής αλληλεγγύης και εμπιστοσύνης, όχι μόνο μεταξύ των τάξεων αλλά και μεταξύ των γενεών. Το Ασφαλιστικό, τονίζει ο Τάσος Γιαννίτσης, έχει την ιδιομορφία να είναι ταυτόχρονα πρόβλημα επιστημονικο-τεχνοκρατικό και πρόβλημα ευρύτατα κοινωνικό και πολιτικό. Συχνά, οι πολιτικοί και τα συνδικάτα ηθελημένα αγνοούν ή δεν είναι σε θέση να αντιληφθούν την επιστημονική - τεχνοκρατική διάσταση, με το πρόσχημα ότι αυτή δεν μπορεί να εκτοπίσει την παρέμβαση της πολιτικής! Στην πραγματικότητα συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο: Η επιστημονική τεχνοκρατική ανάλυση, όχι μόνο δεν εκτοπίζει την πολιτική, αλλά επιβάλλει την παρέμβασή της, αν ως πολιτική εννοούμε κάτι περισσότερο από την απλή και, ούτως ή άλλως, τελματωμένη διαχείριση των πελατειακών σχέσεων (εννοείται μέσω διανομής δημοσίων εσόδων) και του πολιτικού κόστους. Αυτή η αδυναμία να προσεγγίσουμε την επιστημονική πλευρά του προβλήματος, συχνά μας οδηγεί στην ψευδαίσθηση ότι δεν υπάρχει το πρόβλημα, ότι πρόκειται για μια αδικαιολόγητη επίθεση εναντίον των λαϊκών κατακτήσεων και κεκτημένων. Αυτά όλα σημαίνουν ανυπαρξία πολιτικής, «κενό πολιτικής», στο οποίο εύκολα εισχωρεί και το γεμίζει ο απλουστευτικός και παραπλανητικός λαϊκισμός. Το πρόβλημα, όμως, υπάρχει και μορφοποιείται στα μεγάλα ασφαλιστικά ελλείμματα, τα οποία θα πολλαπλασιασθούν με την πάροδο του χρόνου, με τέρμα την πλήρη κατάρρευση του συστήματος. Πολλοί αναζητούν άλλοθι, σημειώνει ο Τάσος Γιαννίτσης στην άθλια διαχείριση του απώτερου και του πρόσφατου παρελθόντος, που πράγματι υπήρξε. Είναι, ωστόσο, μια υπεκφυγή που θέλει να αγνοεί ότι η παραγωγή ελλειμμάτων είναι εγγενής στο ασφαλιστικό σύστημα, όπως είναι σήμερα και όπως έχει την τάση να διαμορφωθεί στο ορατό μέλλον, αν δεν υπάρξει πολιτική παρέμβαση. Αλλοι, πάλι, υποστηρίζουν να θεσπισθεί η κάλυψη των ελλειμμάτων από τον κρατικό προϋπολογισμό. Και πάλι παρακάμπτεται ο εγγενής παράγοντας στο σημερινό σύστημα παραγωγής ελλειμμάτων αλλά κυρίως παραβλέπεται ότι αυτή η λύση προκαλεί περισσότερα και σοβαρότερα προβλήματα από όσα υποτίθεται ότι θα λύσει. Επιτρέψτε μου να ξαναγυρίσω στο 2001, όταν ο Τάσος Γιαννίτσης υπέβαλε τις προτάσεις του. Συνάντησε «κενό πολιτικής» από την πλευρά ολόκληρου του πολιτικού κόσμου. Το ΠΑΣΟΚ ήθελε να κρατηθεί στην κυβέρνηση (και στην εκτεταμένη φαύλη διαχείριση από την οποία τελικά έπεσε). Δεν έπεσε από το Ασφαλιστικό, αλλά η κατάρρευσή του άρχισε από το Ασφαλιστικό. Το ίδιο και η απαξίωση του κ. Κ. Σημίτη, προσθέτω. Το πρώτο ως κόμμα και ο δεύτερος ως πολιτική προσωπικότητα έδειξαν ότι δεν είναι σε θέση να χειρισθούν ένα κεντρικό και σοβαρό κοινωνικό και πολιτικό πρόβλημα. Βρέθηκαν σε «κενό πολιτικής» και έντρομοι ενώπιον του «πολιτικού κόστους», εγκατέλειψαν τον Τάσο Γιαννίτση και την πολιτική του. Η Νέα Δημοκρατία, αξιωματική αντιπολίτευση τότε, ενδιαφερόταν αποκλειστικά να εισπράξει την πάσης φύσεως, προελεύσεως και χρώματος δυσαρέσκεια και να γίνει κυβέρνηση. Υιοθέτησε τον καθολικό και απόλυτο αρνητισμό, επίσης μέσα σε «κενό πολιτικής». Σήμερα, επιχειρεί προσεγγίσεις χωρίς να ομολογεί ότι τον δρόμο τον άνοιξε ο Γιαννίτσης. Αντιθέτως, και προς τιμήν του, ο Τάσος Γιαννίτσης δέχεται ανοικτά ότι η πολιτική παρέμβαση της κυβέρνησης Μητσοτάκη με τον «νόμο Σιούφα» του 1992 υπήρξε ευεργετική και έδωσε περιθώριο ζωής στο σύστημα τουλάχιστον για 10-15 χρόνια. Το απόλυτο «κενό πολιτικής» χαρακτηρίζει τα δύο κόμματα της Αριστεράς. Ακολουθώντας τις τελευταίες δεκαετίες τον μονόδρομο της «υπεράσπισης των κεκτημένων» (μεταξύ των οποίων και πλήθος εκβιαστικών προνομίων), παραπέμπει τη λύση όλων των ζητημάτων στον κρατικό προϋπολογισμό. Εγκλωβίζεται έτσι στο κρατικίστικο παρελθόν της και πεισματικά αρνείται να δει τα προβλήματα με τους πραγματικούς όρους και τα νέα φαινόμενα. Στο Ασφαλιστικό, αλλά και γενικότερα. Με δυο λόγια: Μια συνολική πολιτική απορρύθμιση σε «κενό πολιτικής» και «με φόντο... την κοινωνική ευαισθησία». Προσπαθήσαμε να παρουσιάσουμε την άποψη του Τάσου Γιαννίτση για το Ασφαλιστικό «ως ορφανό πολιτικής», που εξελίσσεται και διαμορφώνεται τυχαία σε «κενό πολιτικής». Τίποτα όμως δεν είναι «κενό». Αν η πολιτική δεν κατορθώσει ή δεν τολμήσει να παρέμβει, τη λύση θα δώσει με άγριους και σκληρούς αυτοματισμούς η παντοδύναμη αγορά. Είναι η πλευρά που αγνοείται από πολλούς και νομίζω ότι κάπως υποβαθμίζεται από τον Τάσο Γιαννίτση, ως ισχυρός παρεμβατικός και διαμορφωτικός παράγοντας του Ασφαλιστικού. Γι’ αυτήν όμως την πλευρά μιαν άλλη φορά. Σε άλλη επίσης φορά παραπέμπονται και οι δύο τελευταίες λέξεις από τον τίτλο του βιβλίου: «μια διέξοδος». Πρόκειται για την αναζήτηση νέων προτάσεων...