ΠOΛITIΣMOΣ Hμερομηνία δημοσίευσης: 07-03-08
Ενας πολυμήχανος Ενετός
Η αληθινή ιστορία του Μάρκο Πόλο και των εξωτικών τόπων που επισκέφθηκε
International Herald Tribune και Καθημερινή
Το 1298 ο γενοβέζικος στόλος κατανίκησε το ναυτικό της Βενετίας στη ναυμαχία του Κουρτζόλα. Ενας από τους ηγέτες του ηττημένου στόλου, ο Αντρέα Ντάντολο, μην μπορώντας να ζήσει με την ατίμωση, αυτοκτόνησε χτυπώντας το κεφάλι του πάνω στο μεσιανό κατάρτι του πλοίου του. Ενας άλλος όμως, ο Μάρκο Πόλο, ήσυχα παραδόθηκε, φυλακίστηκε και στη διάρκεια της σχετικά άνετης αιχμαλωσίας του συνέγραψε τα απομνημονεύματά του. Η φήμη του Ντάντολο εξέπνευσε με τον ίδιο πάνω στο κατάστρωμα, του Μάρκο Πόλο όμως έζησε, ζει και θα ζει και στους εγγονούς της γενιάς τούτης του 21ου αιώνα.
Τα συστατικά της επιτυχίας
Η περίπτωση του Μάρκο Πόλο, όμως, παρουσιάζει κάποια κενά. Είναι γνωστό σε όλους, πως άνοιξε την Ασία στους Ευρωπαίους εμπόρους, αλλά πολύ λίγα πιο πέρα από αυτό. Τούτα τα κενά στη γνώση μας έρχεται να γεμίσει τώρα ο Lawrence Bergreen, με το βιβλίο του Marco Polo: «From Venice to Xanadu» (εικονογραφημένο, εκδ. Alfred Knopf, 415 σελ., 28,95 δολάρια). Είναι ένα βιβλίο, γράφει ο Μπρους Μπάρκοτ στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν», που διαβάζεται σαν ταξιδιωτικό αφήγημα, αλλά και υπογραμμίζει την ιστορική σημασία του θέματός του.
Ο Μάρκο Πόλο δεν ήταν ο πρώτος που αποτόλμησε να φθάσει στην Κίνα, εσχατιά τότε του κόσμου. Ούτε ο πρώτος Πόλο. Πριν από αυτόν, το 1253, ο πατέρας του Νικολό και ο θείος του Μαφέο ξεκίνησαν ένα εμπορικό ταξίδι ώς την καρδιά της μογγολικής αυτοκρατορίας του Τζένγκις Χαν. Για τους συγκαιρινούς τους ήταν τρέλα. Ο Τζένγκις Χαν είχε δημιουργήσει την αυτοκρατορία του, ηγούμενος μιας στρατιάς 100 χιλιάδων εξαιρετικών πολεμιστών. Η σκληρότητά τους έμεινε παροιμιώδης στον κόσμο. Ομως, οι αδελφοί Πόλο ήξεραν κάτι που αγνοούσαν οι σύγχρονοί τους. Ο Τζένγκις Χαν και οι διάδοχοί του μπορεί να ήταν σκληρότατοι και άγριοι στον πόλεμο, αλλά με την ίδια αποφασιστικότητα ήθελαν τη διατήρηση της ειρήνης μετά το τέλος των νικηφόρων εκστρατειών τους.
Στην ειρήνη αυτή υπήρχε η δυνατότητα κέρδους και τούτο αντιλαμβανόμενοι οι αδελφοί Πόλο ταξίδεψαν στην αυλή του εγγονού και αυτοκρατορικού διαδόχου του Τζένγκις, Κουμπλάι, Χαν. Ο άνθρωπος εκείνος δεν είχε σχέση με τη φήμη του για ωμότητα. Καλοδεχόταν τους ξένους εμπόρους και επεδείκνυε στα εδάφη της αυτοκρατορίας του μια σπάνια για την εποχή του θρησκευτική ανοχή.
Ο Νικολό Πόλο επέστρεψε στη Βενετία 16 χρόνια αργότερα και βρήκε τη γυναίκα του νεκρή, αλλά έναν 16χρονο γιο να τον περιμένει· είχε γεννηθεί λίγο μετά την αναχώρησή του για την Ανατολή. Το 1271 οι αδελφοί Πόλο πήραν μαζί τους τον νεαρό Μάρκο, για άλλο ένα ταξίδι τους στην αυλή του Χάνου. Ο Μάρκο ταίριαξε τόσο πολύ στο καινούργιο περιβάλλον, ώστε έμεινε εκεί 17 χρόνια, εργαζόμενος ως φοροτιμητής και σύμβουλος του Χάνου.
Είχε δύο πλεονεκτήματα υπέρ του, το ότι στη διάρκεια των ταξιδιών του και στην υπηρεσία του Κουμπλάι Χαν κρατούσε προσεκτικά σημειώσεις και ότι βρήκε τον κατάλληλο άνθρωπο να συνθέσει τις αναμνήσεις του, σε συναρπαστικό αφήγημα.
Αυτός ήταν ο Ρουστικέλο από την Πίζα, συγκρατούμενός του στη φυλακή, αλλά και επιτυχημένος συγγραφέας λαϊκών ρομάντζων. Στις αναμνήσεις και τις σημειώσεις του Μάρκο Πόλο, βρήκε ένα εξαιρετικό θέμα. «Δίχως τον Ρουστικέλο», γράφει ο ιστορικός, «να παρακινεί τον Μάρκο Πόλο να του αφηγείται επί ώρες τις αναμνήσεις του, η ιστορία των ταξιδιών του δεν θα είχε ποτέ γραφτεί».
Στις διηγήσεις του Μάρκο Πόλο υπήρχαν τα πάντα όσα χρειάζεται μια ιστορία να γίνει μπεστ σέλερ: έρωτας, βία, μάχες, αγωνία, εξωτικοί τόποι, παράξενοι άνθρωποι, παράδοξα ήθη. Στίφη Μογγόλων ιππέων εφορμούν από τις σελίδες στην έρημο του Λοπ, η άμμος τραγουδάει, η Κουινσάι είναι μια μητρόπολη που θαμπώνει με τον πλούτο και τη μεγαλοπρέπειά της. Συνωμοσίες, μαχαιρώματα, δηλητηριασμοί, δεν ήταν άγνωστα στην αυλή του Κουμπλάι Χαν όπως και οι σοφοί σύμβουλοι, οι προδότες, οι εκτελέσεις. Οπου ταξίδεψε ο Μάρκο Πόλο συναντούσε έναν κόσμο εντελώς αλλιώτικο από εκείνο που γνώριζε, η φυσική τάξη των πραγμάτων έμοιαζε αναποδογυρισμένη. Ομως, το πρόσωπο εκείνο που προκαλεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον δεν είναι ο Μάρκο Πόλο αλλά ο Κουμπλάι Χαν. Ο Μάρκο Πόλο είχε πολλές ικανότητες προσαρμογής, ήταν έμπορος, αυλικός, ρεπόρτερ, ταξιδιώτης αλλά σαν άνθρωπος ήταν μάλλον ουδέτερος και απρόσωπος. Ηταν ένας πολυμήχανος δίχως εαυτό.
Πολιτισμός στα βάθη της Ασίας
Αντίθετα, ο Κουμπλάι Χαν αναδύεται ως ιστορική μεν μορφή μεγέθους, αλλά και άνθρωπος πραγματικός, με σάρκα και οστά. Οι υπερβολές του ήταν θρυλικές αλλά δεν ήταν Καλιγούλας. Η θρησκευτική του ανεξικακία και η ενθάρρυνσή του του διεθνούς εμπορίου τον καταδείχνουν ως σοφό ηγέτη που βρισκόταν πολύ πιο εμπρός από την εποχή του. Χρησιμοποίησε το χαρτονόμισμα, πράγμα ανήκουστο στην Ευρώπη, ως συνδετικό στοιχείο της οικονομίας. Για τον συγγραφέα η αυτοκρατορία του δεν ήταν κάποια στατική, μακρινή Ντίσνεϊλαντ με πρωτόγονους κατοίκους, αλλά μια ζωντανή οντότητα, διαρκώς αλλάσσουσα και αλλαγμένη ενώπιον των κινδύνων, μια αυτοκρατορία που δεν κοιμόταν ποτέ και που οι αγγελιαφόροι της ταξίδευαν ακόμη και τη νύχτα.
Η αληθινή ιστορία του Μάρκο Πόλο και των εξωτικών τόπων που επισκέφθηκε
International Herald Tribune και Καθημερινή
Το 1298 ο γενοβέζικος στόλος κατανίκησε το ναυτικό της Βενετίας στη ναυμαχία του Κουρτζόλα. Ενας από τους ηγέτες του ηττημένου στόλου, ο Αντρέα Ντάντολο, μην μπορώντας να ζήσει με την ατίμωση, αυτοκτόνησε χτυπώντας το κεφάλι του πάνω στο μεσιανό κατάρτι του πλοίου του. Ενας άλλος όμως, ο Μάρκο Πόλο, ήσυχα παραδόθηκε, φυλακίστηκε και στη διάρκεια της σχετικά άνετης αιχμαλωσίας του συνέγραψε τα απομνημονεύματά του. Η φήμη του Ντάντολο εξέπνευσε με τον ίδιο πάνω στο κατάστρωμα, του Μάρκο Πόλο όμως έζησε, ζει και θα ζει και στους εγγονούς της γενιάς τούτης του 21ου αιώνα.
Τα συστατικά της επιτυχίας
Η περίπτωση του Μάρκο Πόλο, όμως, παρουσιάζει κάποια κενά. Είναι γνωστό σε όλους, πως άνοιξε την Ασία στους Ευρωπαίους εμπόρους, αλλά πολύ λίγα πιο πέρα από αυτό. Τούτα τα κενά στη γνώση μας έρχεται να γεμίσει τώρα ο Lawrence Bergreen, με το βιβλίο του Marco Polo: «From Venice to Xanadu» (εικονογραφημένο, εκδ. Alfred Knopf, 415 σελ., 28,95 δολάρια). Είναι ένα βιβλίο, γράφει ο Μπρους Μπάρκοτ στην «Ιντερνάσιοναλ Χέραλντ Τρίμπιουν», που διαβάζεται σαν ταξιδιωτικό αφήγημα, αλλά και υπογραμμίζει την ιστορική σημασία του θέματός του.
Ο Μάρκο Πόλο δεν ήταν ο πρώτος που αποτόλμησε να φθάσει στην Κίνα, εσχατιά τότε του κόσμου. Ούτε ο πρώτος Πόλο. Πριν από αυτόν, το 1253, ο πατέρας του Νικολό και ο θείος του Μαφέο ξεκίνησαν ένα εμπορικό ταξίδι ώς την καρδιά της μογγολικής αυτοκρατορίας του Τζένγκις Χαν. Για τους συγκαιρινούς τους ήταν τρέλα. Ο Τζένγκις Χαν είχε δημιουργήσει την αυτοκρατορία του, ηγούμενος μιας στρατιάς 100 χιλιάδων εξαιρετικών πολεμιστών. Η σκληρότητά τους έμεινε παροιμιώδης στον κόσμο. Ομως, οι αδελφοί Πόλο ήξεραν κάτι που αγνοούσαν οι σύγχρονοί τους. Ο Τζένγκις Χαν και οι διάδοχοί του μπορεί να ήταν σκληρότατοι και άγριοι στον πόλεμο, αλλά με την ίδια αποφασιστικότητα ήθελαν τη διατήρηση της ειρήνης μετά το τέλος των νικηφόρων εκστρατειών τους.
Στην ειρήνη αυτή υπήρχε η δυνατότητα κέρδους και τούτο αντιλαμβανόμενοι οι αδελφοί Πόλο ταξίδεψαν στην αυλή του εγγονού και αυτοκρατορικού διαδόχου του Τζένγκις, Κουμπλάι, Χαν. Ο άνθρωπος εκείνος δεν είχε σχέση με τη φήμη του για ωμότητα. Καλοδεχόταν τους ξένους εμπόρους και επεδείκνυε στα εδάφη της αυτοκρατορίας του μια σπάνια για την εποχή του θρησκευτική ανοχή.
Ο Νικολό Πόλο επέστρεψε στη Βενετία 16 χρόνια αργότερα και βρήκε τη γυναίκα του νεκρή, αλλά έναν 16χρονο γιο να τον περιμένει· είχε γεννηθεί λίγο μετά την αναχώρησή του για την Ανατολή. Το 1271 οι αδελφοί Πόλο πήραν μαζί τους τον νεαρό Μάρκο, για άλλο ένα ταξίδι τους στην αυλή του Χάνου. Ο Μάρκο ταίριαξε τόσο πολύ στο καινούργιο περιβάλλον, ώστε έμεινε εκεί 17 χρόνια, εργαζόμενος ως φοροτιμητής και σύμβουλος του Χάνου.
Είχε δύο πλεονεκτήματα υπέρ του, το ότι στη διάρκεια των ταξιδιών του και στην υπηρεσία του Κουμπλάι Χαν κρατούσε προσεκτικά σημειώσεις και ότι βρήκε τον κατάλληλο άνθρωπο να συνθέσει τις αναμνήσεις του, σε συναρπαστικό αφήγημα.
Αυτός ήταν ο Ρουστικέλο από την Πίζα, συγκρατούμενός του στη φυλακή, αλλά και επιτυχημένος συγγραφέας λαϊκών ρομάντζων. Στις αναμνήσεις και τις σημειώσεις του Μάρκο Πόλο, βρήκε ένα εξαιρετικό θέμα. «Δίχως τον Ρουστικέλο», γράφει ο ιστορικός, «να παρακινεί τον Μάρκο Πόλο να του αφηγείται επί ώρες τις αναμνήσεις του, η ιστορία των ταξιδιών του δεν θα είχε ποτέ γραφτεί».
Στις διηγήσεις του Μάρκο Πόλο υπήρχαν τα πάντα όσα χρειάζεται μια ιστορία να γίνει μπεστ σέλερ: έρωτας, βία, μάχες, αγωνία, εξωτικοί τόποι, παράξενοι άνθρωποι, παράδοξα ήθη. Στίφη Μογγόλων ιππέων εφορμούν από τις σελίδες στην έρημο του Λοπ, η άμμος τραγουδάει, η Κουινσάι είναι μια μητρόπολη που θαμπώνει με τον πλούτο και τη μεγαλοπρέπειά της. Συνωμοσίες, μαχαιρώματα, δηλητηριασμοί, δεν ήταν άγνωστα στην αυλή του Κουμπλάι Χαν όπως και οι σοφοί σύμβουλοι, οι προδότες, οι εκτελέσεις. Οπου ταξίδεψε ο Μάρκο Πόλο συναντούσε έναν κόσμο εντελώς αλλιώτικο από εκείνο που γνώριζε, η φυσική τάξη των πραγμάτων έμοιαζε αναποδογυρισμένη. Ομως, το πρόσωπο εκείνο που προκαλεί το μεγαλύτερο ενδιαφέρον δεν είναι ο Μάρκο Πόλο αλλά ο Κουμπλάι Χαν. Ο Μάρκο Πόλο είχε πολλές ικανότητες προσαρμογής, ήταν έμπορος, αυλικός, ρεπόρτερ, ταξιδιώτης αλλά σαν άνθρωπος ήταν μάλλον ουδέτερος και απρόσωπος. Ηταν ένας πολυμήχανος δίχως εαυτό.
Πολιτισμός στα βάθη της Ασίας
Αντίθετα, ο Κουμπλάι Χαν αναδύεται ως ιστορική μεν μορφή μεγέθους, αλλά και άνθρωπος πραγματικός, με σάρκα και οστά. Οι υπερβολές του ήταν θρυλικές αλλά δεν ήταν Καλιγούλας. Η θρησκευτική του ανεξικακία και η ενθάρρυνσή του του διεθνούς εμπορίου τον καταδείχνουν ως σοφό ηγέτη που βρισκόταν πολύ πιο εμπρός από την εποχή του. Χρησιμοποίησε το χαρτονόμισμα, πράγμα ανήκουστο στην Ευρώπη, ως συνδετικό στοιχείο της οικονομίας. Για τον συγγραφέα η αυτοκρατορία του δεν ήταν κάποια στατική, μακρινή Ντίσνεϊλαντ με πρωτόγονους κατοίκους, αλλά μια ζωντανή οντότητα, διαρκώς αλλάσσουσα και αλλαγμένη ενώπιον των κινδύνων, μια αυτοκρατορία που δεν κοιμόταν ποτέ και που οι αγγελιαφόροι της ταξίδευαν ακόμη και τη νύχτα.
Comments