| Η μάχη της Αρκτικής  Η υπερθέρμανση του πλανήτη ωθεί την κούρσα για τα ενεργειακά αποθέματα Σχεδόν έναν αιώνα, αφότου ο Ρόμπερτ Πίρι έγινε ο πρώτος Δυτικός που επισκεπτόταν τον Βόρειο Πόλο, το μεγάλο γεωγραφικό διακύβευμα διεκδικείται από πολλούς, με τεράστιες επιπτώσεις για την οικονομία, τη διπλωματία και το περιβάλλον. Την ώρα που η κλιματική αλλαγή προκαλεί τήξη των πάγων στους πόλους, οι υπερδυνάμεις αποκτούν σπάνια ευκαιρία εξασφάλισης δικαιωμάτων ναυσιπλοΐας, αλλά και κυριότητας του ορυκτού πλούτου της περιοχής. Η δραστηριότητα που παρατηρείται επ' εσχάτων στην περιοχή από τη Ρωσία, τον Καναδά και άλλες χώρες, υπογραμμίζει δύο αξιοπερίεργες τάσεις στην ανάπτυξη της Αρκτικής. Η πρώτη αφορά την ταχύτητα με την οποία η ανάπτυξη αυτή προχωρεί, αντικατοπτρίζοντας επιστημονικές εκτιμήσεις που θέλουν τους πάγους να λιώνουν πολύ πιο γρήγορα από ό,τι αρχικά νομίζαμε. Η δεύτερη τάση έχει να κάνει με τον μεγάλο αριθμό πολιτικών, νομικών και τεχνικών ζητημάτων που παραμένουν αναπάντητα, απειλώντας τα φιλόδοξα κρατικά σχέδια για αξιοποίηση της πλούσιας, αλλά οικολογικά πολύ ευαίσθητης περιοχής. Η αναταραχή ξεκίνησε στις αρχές του μήνα, όταν ο Ρώσος βουλευτής και εξερευνητής της Αρκτικής Αρτούρ Τσιλινγκάροφ φύτεψε ρωσική σημαία στον πυθμένα του Αρκτικού Ωκεανού, σε βάθος 4.000 μέτρων, με τη βοήθεια ειδικού βαθυσκάφους και υπό τα φώτα των διεθνών ΜΜΕ. Ξαφνικά, οι ρωσικές διεκδικήσεις για την Αρκτική ήλθαν και πάλι στην επιφάνεια, ενώ η επιχείρηση του Τσιλινγκάροφ εξασφάλισε και την έγκριση του προέδρου Πούτιν, που τη χαρακτήρισε «πολύ ενδιαφέρουσα, υπεύθυνη και σημαντική άσκηση». Ο κ. Τσιλινγκάροφ ήταν πιο ευθύς, λέγοντας: «Η Αρκτική είναι δική μας και πρέπει να διαδηλώσουμε την παρουσία μας σε αυτήν». Το διαφημιστικό τέχνασμα των Ρώσων προκάλεσε άμεση απάντηση από τον Καναδά. Ο πρωθυπουργός της χώρας, Στίβεν Χάρπερ, ανακοίνωσε ότι τα ορυχεία του Νανισίβικ, στο βόρειο άκρο της νήσου Μπάφιν, θα φιλοξενήσουν εγκαταστάσεις μεταφόρτωσης πετρελαίου. Το έργο, που αναμένεται να ολοκληρωθεί το 2012 και θα κοστίσει 70 εκατ. ευρώ, θα αποτελέσει τη δεύτερη μεγάλη στρατιωτική εξόρμηση της συντηρητικής κυβέρνησης του Καναδά στην περιοχή, μετά την κατασκευή μεγάλου κέντρου εκπαίδευσης στο Νουναβούτ. Ο κ. Χάρπερ δήλωσε ότι τα αναπτυξιακά αυτά σχέδια αποδεικνύουν στον κόσμο ότι ο Καναδάς έχει «πραγματική, αυξανόμενη και μόνιμη παρουσία στην Αρκτική». Την περασμένη εβδομάδα ήλθε η σειρά της Δανίας να διεκδικήσει τα δίκαιά της στην Αρκτική. Η Κοπεγχάγη ανακοίνωσε ότι σχεδιάζει να δαπανήσει 2,7 εκατ. ευρώ τον χρόνο μέχρι το 2010, ώστε να συγκεντρώσει στοιχεία που θα ενισχύσουν τη νομική της διεκδίκηση για μεγαλύτερο μερίδιο της Αρκτικής. Συνοριακές διαφορές Οι συνοριακές διεκδικήσεις στην Αρκτική χαρακτηρίζονται, όμως, από την ασάφειά τους. Ρωσία, ΗΠΑ, Νορβηγία, Δανία και Καναδάς δεν θεώρησαν απαραίτητη την επίλυση συνοριακών διαφορών, σε απροσπέλαστη, παγωμένη περιοχή. Η τήξη των πάγων, όμως, και οι δυνατότητες που αυτή δημιουργεί για διάνοιξη Βόρειου Περάσματος με στόχο τον ορυκτό πλούτο της περιοχής, έχουν μεταβάλει ριζικά τα δεδομένα. Η εταιρεία οικονομικών μελετών Wood Mackenzie εκτιμά ότι ο Αρκτικός Κύκλος διαθέτει αποθέματα πετρελαίου και φυσικού αερίου 233 δισ. βαρελιών σε ήδη χαρτογραφημένα σημεία, με 166 δισ. βαρέλια να μην έχουν εντοπισθεί ακόμη. Αν και οι εκτιμήσεις αυτές ανοίγουν την όρεξη των κυβερνήσεων στα όμορα κράτη, οι βραχυπρόθεσμες επιπτώσεις τους ίσως να μην είναι τόσο σημαντικές. Το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι 85% των αποθεμάτων καυσίμων της Αρκτικής αποτελούνται από φυσικό αέριο. Αυτό σημαίνει ότι, εκτός από την άντλησή του, θα χρειαστεί η κατασκευή πανάκριβων εγκαταστάσεων υγροποίησης του αερίου, δικτύου αγωγών και τερματικών σταθμών, σε μία από τις πιο αφιλόξενες περιοχές του πλανήτη. Ακόμη και η εκμετάλλευση των πετρελαϊκών αποθεμάτων, όμως, θα συναντήσει προβλήματα, καθώς η τεχνολογία που θα επέτρεπε τη μόνιμη απόψυξη των πετρελαιοπηγών δεν έχει εφευρεθεί ακόμη. Το Αμερικανικό Εθνικό Συμβούλιο Πετρελαίου προειδοποιεί μάλιστα ότι η τεχνολογία αυτή δεν θα έχει τεθεί σε λειτουργία μέχρι το 2050. Τα όρια της υφαλοκρηπίδας Αμεσο ενδιαφέρον παρουσιάζει, όμως, το ζήτημα των διαύλων ναυσιπλοΐας. Η τήξη των πάγων ανοίγει νέες διόδους για τα ποντοπόρα πλοία, ανεβάζοντας το θερμόμετρο της αντιπαράθεσης μεταξύ των κρατών της περιοχής. Κεντρικός παίκτης στη διαφαινόμενη αντιπαράθεση είναι ένας ελάχιστα γνωστός θεσμός του ΟΗΕ, η Επιτροπή για τα Ορια της Υφαλοκρηπίδας. Σύμφωνα με το διεθνές ναυτικό δίκαιο, τα κράτη έχουν δικαίωμα να καταθέτουν ενστάσεις στην Επιτροπή, ώστε να επεκτείνουν τα ωκεάνια υποθαλάσσια όριά τους πέρα από το συμφωνημένο όριο των 200 ναυτικών μιλίων από τις ακτές τους. Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες διεκδικήσεις είναι αυτή της Ρωσίας για την υποθαλάσσια οροσειρά Λομονόσοφ, κάτω από τα παγωμένα νερά της Αρκτικής. Η Επιτροπή, όμως, έχει ορίσει το 2014 ως καταληκτική ημερομηνία για την κατάθεση αιτημάτων επέκτασης, βασισμένων σε πλήρεις επιστημονικούς φακέλους, πράγμα που έδωσε το έναυσμα στην πρόσφατη πληθώρα επιστημονικών αποστολών. Δισεκατομμύρια βαρέλια πετρελαίου στον Βόρειο Πόλο Σε έδαφος διεκδικούμενο από τη Ρωσία εντοπίζονται τα μεγαλύτερα αποθέματα ορυκτών καυσίμων στον Βόρειο Πόλο, ενώ η Μόσχα δεν πρέπει να παραπονιέται, αν κρίνουμε από τα ανεκμετάλλευτα ενεργειακά αποθέματα στα χωρικά της ύδατα εντός του Αρκτικού Κύκλου. Πάνω από 10 δισ. βαρέλια πετρελαίου και φυσικού αερίου βρίσκονται κάτω από την Ανατολική Θάλασσα του Μπάρεντς. Αντίστοιχα αποθέματα διαθέτει και η περιοχή των βόρειων ακτών της Γροιλανδίας, που ανήκει στη Δανία. Μεταξύ 5 και 10 δισ. βαρέλια διαθέτει η επίσης ρωσική Δυτική Θάλασσα του Μπάρεντς, το νότιο τμήμα της Θάλασσας του Μπόφορ, στα χωρικά ύδατα του Καναδά και της Αλάσκα των ΗΠΑ, και τα νότια παράλια της Γροιλανδίας. Εως 1 δισ. βαρέλια διαθέτουν οι περιοχές της Ανατολικής Θάλασσας της Σιβηρίας και της Θάλασσας του Λάπτεφ, που βρίσκονται σε ρωσικά χωρικά ύδατα, η περιοχή γύρω από την καναδική νήσο Ελεσμίρ, αλλά και το υπέδαφος του Βερίγγειου Πορθμού. Η κυριότητα των παραπάνω περιοχών δεν αμφισβητείται, όπως γίνεται με το υπέδαφος του Βόρειου Πόλου. |
Comments