πάλι προεδρικοί πονοκέφαλοι

The Economist

Αυτήν τη φορά ο Αμπντουλάχ Γκιουλ θα γίνει σίγουρα πρόεδρος της Τουρκίας, προς μεγάλη ενόχληση του στρατού και του κεμαλικού κατεστημένου. Οταν ο Τούρκος υπουργός Εξωτερικών ανακοίνωσε την πρόθεσή του να θέσει εκ νέου υποψηφιότητα, υπήρχε μια διάχυτη αίσθηση στη χώρα. Τον περασμένο Απρίλιο που είχε επιχειρήσει για πρώτη φορά να διεκδικήσει το πόστο, ξέσπασε πολιτική κρίση. Ο στρατός απείλησε να παρέμβει, επικαλούμενος σοβαρούς κινδύνους για την τουρκική κοσμική δημοκρατία. Λίγες μέρες αργότερα το Συνταγματικό Δικαστήριο ενέκρινε την προσφυγή του ηγέτη της αντιπολίτευσης, Ντενίζ Μπαϊκάλ, με το επιχείρημα πως η διαδικασία εκλογής ήταν άκυρη, λόγω ισχνού αριθμού παρόντων στην εθνοσυνέλευση την ώρα της ψηφοφορίας. Ο πρωθυπουργός, Ταγίπ Ερντογάν, υποχρεώθηκε να αποσύρει την υποψηφιότητα Γκιουλ και να ζητήσει πρόωρη προσφυγή στις κάλπες στις 22 Ιουλίου.

Η νίκη του κόμματός του με 47% αποτέλεσε συντριπτική ήττα για τους στρατηγούς, που αρνούνται να πιστέψουν τις επανειλημμένες διαβεβαιώσεις του Ερντογάν ότι ο ίδιος και το κόμμα του, το Κόμμα της Δικαιοσύνης και της Ανάπτυξης (ΑΚ), δεν αναμιγνύουν την πολιτική με το Ισλάμ. Αμέσως μετά τον θρίαμβο, ο Ερντογάν έσπευσε να καθησυχάσει τη σοκαρισμένη κεμαλική ελίτ ότι σέβεται τις ανησυχίες τους. Μάλιστα δεσμεύτηκε να επιδιώξει τη συναίνεση στην επιλογή νέου υποψηφίου προέδρου. Φοβούμενος μήπως προκαλέσει νέο γύρο αντιπαράθεσης με τους στρατηγούς, ο Ερντογάν επιχείρησε εις μάτην να κατευνάσει τις προεδρικές φιλοδοξίες του Γκιουλ, αλλά απέτυχε. Το ερώτημα είναι γιατί, με δεδομένα τα σημαντικά εκλογικά του κέρδη. Το έτερο ερώτημα είναι πώς θα αντιδράσουν οι στρατηγοί, οι οποίοι ως γνωστόν παρόπλισαν τέσσερις εκλεγμένες κυβερνήσεις από το 1960.

Η απάντηση στο πρώτο ερώτημα γίνεται σήμερα σαφέστερη. Οπως επιμένει να τονίζει ο Γκιουλ, δίνοντας ευρεία εντολή στο κόμμα του οι ψηφοφόροι ουσιαστικά υποστήριξαν και την υποψηφιότητά του για την προεδρία. Το ΑΚ έχει ηθικό χρέος να μείνει στο πλευρό του, υπογραμμίζει το στρατόπεδο του Γκιουλ. Πολλά στελέχη του ΑΚ, με επικεφαλής τον πρώην κοινοβουλευτικό εκπρόσωπο, Μπουλέντ Αρίντς, που υποστήριξαν την υποψηφιότητα Γκιουλ εξαρχής, το έπραξαν ξανά. Πάνω από όλα ο ακροδεξιός ηγέτης, Ντεβλέτ Μπαχτσελί, το κόμμα του οποίου διαθέτει 71 έδρες, δήλωσε πως το κόμμα του θα συμμετάσχει στη διαδικασία, δίνοντας στο ΑΚ την πολυπόθητη συμμετοχή, που απαιτείται.

Ελάχιστοι αμφισβητούν ότι ο Γκιουλ θα είναι καλός πρόεδρος. Σε αντίθεση με τον απερχόμενο πρόεδρο, Σεζέρ, ο Γκιουλ είναι ένας καλλιεργημένος άνθρωπος, που μιλάει άπταιστα Αγγλικά και έχει ζήσει στο εξωτερικό. Ως υπουργός Εξωτερικών, υπήρξε η κινητήριος δύναμη πίσω από τις σαρωτικές μεταρρυθμίσεις, που ενθάρρυναν την Ε.Ε. να ξεκινήσει ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία το 2005. Ακόμη και τη στιγμή που έτεινε χείρα φιλίας στους Αραβες γείτονες της Τουρκίας και το Ιράν, ο Γκιουλ εργάστηκε σκληρά για να αποκαταστήσει τη φιλία της Αγκυρας με την Αμερική, η οποία επλήγη από τον πόλεμο στο Ιράκ. «Η Κοντολίζα Ράις τον συμπαθεί και του έχει εμπιστοσύνη», λέει ανώτατος Αμερικανός αξιωματούχος.

Ο Γκιουλ υπόσχεται ότι θα προασπίσει το λαϊκό χαρακτήρα του κράτους και πως η προσπάθεια αυτή θα είναι από τις βασικές του αρχές. Εχει αφήσει μάλιστα να εννοηθεί ότι θα προβεί σε παραχωρήσεις, αφού η γυναίκα του θα μπορούσε σύντομα να αρχίσει να δένει την ισλαμική της μαντίλα, την οποία τώρα σφίγγει γύρω από τον λαιμό της, με κομψότερο τρόπο. Ο Ατίλ Κουτόγλου, ένας Τούρκος σχεδιαστής μόδας με έδρα τη Βιέννη, έχει κληθεί να καταθέσει ιδέες.

Αν η Τουρκία στρέφεται προς το Ισλάμ, τότε γιατί το Σααντέτ, το μοναδικό ανοιχτά ισλαμικό κόμμα, εξασφάλισε μόλις 2% στις εκλογές, αναρωτιούνται οι οπαδοί του Γκιουλ. Η ισλαμική ιντελιγκέντσια φαίνεται ότι ενδιαφέρεται περισσότερο κατά πόσο είναι θεμιτό να φορούν σέξι εσώρουχα οι πιστές μουσουλμάνες παρά με τη μαντίλα.