| Αλλαξαν τα δεδομένα για την ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας; Του Λουκα Τσουκαλη* Η ενασχόληση με το όνομα της γειτονικής μας χώρας δεν πρέπει να μας κάνει να ξεχάσουμε άλλα, εξίσου σημαντικά, αν όχι σημαντικότερα, θέματα. Αλλωστε, η μικρή χώρα στα βόρεια σύνορά μας δεν είναι ούτε ο ισχυρότερος ούτε και ο δυσκολότερος γείτονας που διαθέτουμε σε αυτήν την πολύπαθη γειτονιά. Η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας είναι ένα θέμα που μας αφορά άμεσα και συνδέεται επίσης στενά με την εξέλιξη των διμερών ελληνοτουρκικών σχέσεων, καθώς και με τις προοπτικές επίλυσης του κυπριακού προβλήματος. Προτείνω λοιπόν μια σύντομη καταγραφή των βασικών δεδομένων, όπως διαμορφώθηκαν μέχρι σήμερα, ξεκινώντας με την υπόθεση εργασίας ότι τα δεδομένα λαμβάνονται και αυτά υπόψη στη διαμόρφωση απόψεων και πολιτικής. - Το πρώτο δεδομένο είναι ότι ο όποιος ενθουσιασμός, ή και βιασύνη, υπήρχε στις χώρες-μέλη για την πλήρη ένταξη της Τουρκίας στην Ε.Ε. έχει ήδη μειωθεί σημαντικά. Στην καλύτερη των περιπτώσεων, η ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας θεωρείται ότι έχει μεγάλο βάθος χρόνου, ενώ ο τελικός προορισμός ήταν και παραμένει αβέβαιος. Οσοι δεν ήξεραν, ή τουλάχιστον προσποιούνταν ότι δεν ξέρουν, παραδέχονται πλέον ότι η γειτονική μας χώρα έχει ακόμη μεγάλη απόσταση να διανύσει ώστε να μπορεί να ανταποκριθεί στις βασικές πολιτικές και οικονομικές προϋποθέσεις της ένταξης. - Αν όμως πολλοί - οι περισσότεροι πλέον - διατηρούν μεγάλες αμφιβολίες, ή και ενδοιασμούς, ως προς τον στόχο της πλήρους ενσωμάτωσης της Τουρκίας στον ευρωπαϊκό κορμό, ελάχιστοι είναι εκείνοι που θα ήταν έτοιμοι να προκαλέσουν τη διακοπή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων, προτείνοντας ως εναλλακτική λύση κάποιας μορφής ειδική σχέση με την Τουρκία, η οποία ως γνωστόν δεν είναι αποδεκτή από την τουρκική πλευρά. Οι σκέψεις για ειδική σχέση προφανώς δεν θα εκλείψουν, θα παραμείνουν όμως πιθανότατα στο πολιτικό περιθώριο. Το δεύτερο λοιπόν δεδομένο είναι ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την Τουρκία θα συνεχίσουν, επειδή το ενταξιακό πλαίσιο θεωρείται ότι λειτουργεί ως σταθεροποιητικός παράγοντας για την Τουρκία και καταλύτης ευρωπαϊκού εκσυγχρονισμού. Εστω και με πολύ αργούς ρυθμούς... - Το τρίτο δεδομένο είναι ότι οι πολιτικές δυνάμεις που έχουν συσπειρωθεί γύρω από τον κ. Ερντογάν αποτελούν το σημαντικότερο και δυναμικότερο κομμάτι της τουρκικής κοινωνίας. Εμελλε οι μετριοπαθείς ισλαμιστές, που δεν προέρχονται ως επί το πλείστον από τα παραδοσιακά πολιτικά και οικονομικά κέντρα της Τουρκίας, να λειτουργήσουν ως εκσυγχρονιστικός πολιορκητικός κριός στη σημερινή Τουρκία, το οποίο δεν συνέβη με προηγούμενες κυβερνήσεις κοσμικού χαρακτήρα. - Εχουν οι μετριοπαθείς ισλαμιστές κρυφή ατζέντα; Αυτός είναι ο μεγάλος φόβος ικανού αριθμού Τούρκων δημοκρατών. Αποτελεί όμως και το μεγάλο πρόσχημα, με ισχνά τεκμήρια, που χρησιμοποιεί το περίφημο βαθύ κράτος για να τους σταματήσει. Εντονες ιδεοληψίες, αλλά και ισχυρότατα συμφέροντα που απειλούνται από τις νέες πολιτικές δυνάμεις. Αξιόπιστη αντιπολίτευση δεν υπάρχει, μόνο μια στρατιωτική και γραφειοκρατική εξουσία που δείχνει έτοιμη να έρθει και πάλι σε ανοικτή αντιπαράθεση με τη δημοκρατική πλειοψηφία, με κίνδυνο να προκαλέσει μεταξύ άλλων τη διακοπή των ενταξιακών διαπραγματεύσεων με την Ε.Ε. Αλλωστε, η Ευρώπη περισσότερο ως απειλή θεωρείται και όχι ως υπόσχεση από πολλούς αντιπροσώπους του βαθέος κράτους που βλέπουν παντού να εξυφαίνονται συνωμοσίες εις βάρος της εδαφικής ακεραιότητας της Τουρκίας (μας θυμίζει κάτι αυτό;). Ταυτόχρονα, η αναστάτωση στις διεθνείς χρηματοπιστωτικές αγορές ακουμπάει και την Τουρκία. Η πιθανότητα μιας σοβαρής κρίσης, με πολιτική ή/και οικονομική διάσταση, δεν μπορεί πλέον να αποκλειστεί. Αυτό αποτελεί το τέταρτο δεδομένο. - Δυσκολεύομαι να φανταστώ πώς μια κρίση στην Τουρκία μπορεί να εξυπηρετεί τα ελληνικά συμφέροντα, αν και παραδέχομαι ότι η φαντασία δεν έχει συνήθως όρια. Εφόσον οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι έχουν αποφασίσει να διατηρήσουν το ενταξιακό πλαίσιο ως έχει, με την προϋπόθεση ότι δεν υπάρχουν ριζικές ανατροπές στην Τουρκία, δεν βλέπω γιατί θα πρέπει εμείς να το αμφισβητήσουμε. Σκληρές διαπραγματεύσεις βεβαίως, όχι όμως και αλλαγή του διαπραγματευτικού πλαισίου που δεν μας συμφέρει. Αυτό είναι το πέμπτο δεδομένο. Στο παρελθόν, η Ελλάδα προσέφερε φύλλο συκής στους υπόλοιπους Ευρωπαίους εμφανιζόμενη ως το κύριο εμπόδιο στην ευρωπαϊκή προοπτική της Τουρκίας. Ευτυχώς, το καταλάβαμε το 1999 και αλλάξαμε πολιτική με τη συμφωνία του Ελσίνκι. Δεν βλέπω κανέναν απολύτως λόγο γιατί θα πρέπει να ξαναπάμε πίσω. - Τέλος, πιστέψαμε ότι το ευρωπαϊκό πλαίσιο θα ήταν ευνοϊκότερο για μας για την επίλυση των διμερών μας διαφορών με την Τουρκία, καθώς και για την επίλυση του Κυπριακού. Μερικοί πιστέψανε επίσης - το πιστεύουν ακόμη - ότι ο χρόνος κυλάει υπέρ ημών. Δεν είμαι διόλου σίγουρος, το αντίθετο μάλιστα. Συχνά, πίσω από αυτό το επιχείρημα κρύβεται η διάθεση μετακύλισης του πολιτικού κόστους ενός συμβιβασμού, λιγότερο ή περισσότερο επώδυνου, στους επόμενους. Ανθρώπινη αδυναμία και ενστικτώδης πολιτική αντίδραση. Σίγουρα θα διεκδικήσουμε το μέγιστο όταν θα έρθει η ώρα της ουσιαστικής διαπραγμάτευσης, με ή χωρίς Χάγη στο τέλος, γνωρίζοντας όμως ότι το μέγιστο είναι το ευκταίο αλλά όχι και το πιο πιθανό. Αυτό αποτελεί το έκτο δεδομένο. Γιατί βεβαίως όσοι δεν έχουν καταλάβει, ή απλώς προσποιούνται, ότι η επίλυση των διαφορών με την Τουρκία συνεπάγεται και ορισμένες παραχωρήσεις από τη δική μας πλευρά, δεν έχουν δυστυχώς καταλάβει τίποτα. Και δημαγωγώντας με πρόσχημα τα λεγόμενα εθνικά δίκαια δεν βοηθάνε και τον κόσμο να καταλάβει περί τίνος πρόκειται. * Ο κ. Λουκάς Τσούκαλης είναι καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και πρόεδρος του ΕΛΙΑΜΕΠ. tsoukalis@eliamep.gr |
Comments