απο καθημερινή.------------- η μοιραία εκστρατεία

Η μοιραία εκστρατεία στη Μικρά Ασία Tου Aντωνη Kαρκαγιαννη/ karkagiannisant@ath.forthnet.gr Από το εξαιρετικό αφιέρωμα της κυριακάτικης «Καθημερινής» στη μοιραία για τη νεότερη Ιστορία μας εκστρατεία της Μικράς Ασίας θα αποσπάσω τρεις αράδες από άρθρο του Ιωάννη Μεταξά, δημοσιευμένο στην «Καθημερινή» της 19/1/1935. Οι τρεις αυτές αράδες ερμηνεύουν τα γεγονότα της ταραγμένης τότε εποχής πολύ καλύτερα από τις μακροσκελείς εξηγήσεις (στην ουσία απολογίες) του Ελευθερίου Βενιζέλου. Κυρίως, όμως προδιαγράφουν την εγκαθίδρυση και τη μετέπειτα πορεία του νέου τουρκικού κράτους, με το οποίο επί μισό και πλέον αιώνα βρισκόμαστε σε μια πολύ επικίνδυνη «συμμαχική» αντιπαλότητα. Γράφει ο Ιωάννης Μεταξάς: «Εν μέσω τοιαύτης συγχύσεως (της ελληνικής κυβέρνησης και του Ελευθερίου Βενιζέλου το 1919, όταν έγινε η απόβαση των ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη) ήρχισεν η εθνικιστική επανάστασις του Μουσταφά Κεμάλ». Πράγματι, λίγες μέρες μετά την αποβίβαση των ελληνικών στρατευμάτων στη Σμύρνη, ο Μουσταφά Κεμάλ κήρυξε την επανάστασή του στην Τραπεζούντα. Δεν στρεφόταν πλέον μονομερώς εναντίον του διεφθαρμένου και ηττημένου σουλτανικού καθεστώτος, δεν ήταν μόνο ένα καθεστωτικό πραξικόπημα. Ο Κεμάλ έκανε αυτό που θα έκανε κάθε έντιμος αξιωματικός σε οποιαδήποτε χώρα: Κάλεσε τις εθνικές δυνάμεις της Τουρκίας σε αγώνα αντίστασης κατά του «ξένου εισβολέα». Εθνική επανάσταση ήταν και όχι εθνικιστική, όπως γράφει ο Ιωάννης Μεταξάς. Σε μια μόνο μέρα από καθεστωτικός αποστάτης και μεταρρυθμιστής με πολλούς και ισχυρούς αντιπάλους μετατρεπόταν σε αναμφισβήτητο εθνικό ηγέτη που υπερασπιζόταν την ελευθερία και την εδαφική ακεραιότητα της πατρίδας του. Το κίνημα του Κεμάλ ανδρώθηκε, ωρίμασε πολιτικά και κυριάρχησε δυναμικά σε ολόκληρη την Τουρκία και έθεσε τις βάσεις για ένα κοσμικό κράτος κατά το πρότυπο των εθνικών κρατών όλης της Ευρώπης: Ενα κράτος, σε ενιαίο έθνος, με μία γλώσσα. Αυτή η εθνική πορεία σφυρηλατήθηκε μέσα από την αντίσταση κατά των ελληνικών στρατευμάτων. Μέσα από την ίδια πορεία διαμορφώθηκε και το δυναμικό στήριγμα του νέου καθεστώτος: ο στρατός. Το τουρκικό κράτος και κατά τη μακραίωνη αυτοκρατορία δεν ήταν ποτέ θρησκευτικό. Το Κοράνι έπαιξε μεγάλο ρόλο στη δημόσια και ιδιωτική ζωή, αλλά η εξουσία ανήκε πάντοτε στον Σουλτάνο και την ασκούσε μέσω των γενίτσαρων και της περίπλοκης αυτοκρατορικής γραφειοκρατίας. Μοναδική εξαίρεση αυτής της αρχής σημειώθηκε όταν ο Μωάμεθ Β΄ ο Πορθητής, για δικούς του λόγους, παρεχώρησε πολιτικά προνόμια στον Ορθόδοξο Πατριάρχη. Θεματοφύλακες του νεότερου κεμαλικού εθνικού κράτους εξακολουθούν να είναι ο στρατός και οι στρατηγοί. Μας ενοχλεί ασφαλώς ο εξωθεσμικός τους ρόλος γιατί συνιστά ωμή παραβίαση του δημοκρατικού κανόνα. Αυτό το γεγονός συχνά μας παρασύρει σε λανθασμένες ερμηνείες για τον πολιτικό χαρακτήρα του στρατού και των στρατηγών και τον πολιτικό τους ρόλο, ο οποίος έχει μακρά παράδοση, όχι μόνο στη νεότερη ιστορία της Τουρκίας αλλά και την παλαιότερη. Πολύ συχνότερα μας κάνει να παραβλέπουμε το αρχόμενο κίνημα του λαϊκίστικου μουσουλμανικού φονταμενταλισμού.