τα ομόλογα δεν αρκουν στο πασοκ

Ο Γ. Παπανδρέου δεν κατάφερε να εκμεταλλευθεί την υπόθεση και να αυτοπροβληθεί ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση

Του Σταυρου Λυγερου

Εάν για το κυβερνών κόμμα το σκάνδαλο των ομολόγων είναι ο εφιάλτης, που θέτει εν αμφιβόλω μια μέχρι πρότινος -σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις- σίγουρη εκλογική νίκη, για το ΠΑΣΟΚ και προσωπικά για τον Γ. Παπανδρέου ήταν μάννα εξ ουρανού. Ηλθε την ώρα, που οι σύντροφοί του συζητούσαν σενάρια για την επόμενη ημέρα.

Το σκάνδαλο στέρησε από τη Ν.Δ. το ηθικό πλεονέκτημα και αποσταθεροποίησε τη μέχρι τότε πολιτική ηγεμονία της. Δεν είναι τυχαίο, άλλωστε, ότι στο στρατόπεδο των «γαλάζιων» γίνεται τόσος λόγος για τον χρόνο των εκλογών. Αγωνιούν μήπως το κλίμα επιβαρυνθεί περαιτέρω και χάσουν μέσα από τα χέρια τους την εξουσία.

Το γεγονός ότι το κυβερνών κόμμα διατηρεί ακόμα ένα μικρό προβάδισμα οφείλεται σε μεγάλο βαθμό στην αξιωματική αντιπολίτευση. Ο Γ. Παπανδρέου δεν φρόντισε να διαχωρίσει επαρκώς τη θέση του από τις «αμαρτίες» της περιόδου Σημίτη. Το σημαντικότερο είναι, όμως, ότι έχει επιδείξει πολιτική αδυναμία να εκμεταλλευθεί την υπόθεση των ομολόγων και να αυτοπροβληθεί ως αξιόπιστη εναλλακτική λύση. Το μείζον πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ είναι ότι δεν εκπέμπει ένα ξεκάθαρο πολιτικό στίγμα. Ενα τέτοιο στίγμα δεν προκύπτει, βεβαίως, από ένα συμβατικό πρόγραμμα, απ' αυτά που γράφονται επειδή κάθε κόμμα πρέπει να έχει ένα τέτοιο κείμενο, έστω κι αν ελάχιστοι το διαβάζουν. Προκύπτει από την επεξεργασία και προβολή ενός συνεκτικού σχεδίου, ικανού να ιονίσει τις κοινωνικές δυνάμεις. Κι αυτό προϋποθέτει ότι έχει σφυρηλατηθεί πολιτική ενότητα σε ορισμένους κεντρικούς στόχους, οι οποίοι κοινωνούνται στους πολίτες.

Πολιτική ενότητα δεν υφίσταται σήμερα στο «πράσινο στρατόπεδο». Κατά πάσα πιθανότητα δεν θα προκύψει ούτε από το συνέδριο αυτών των ημερών. Τα κείμενα τής υπό την Α. Διαμαντοπούλου επιτροπής θα επιτρέψουν στο ΠΑΣΟΚ να ισχυρίζεται ότι διαθέτει πρόγραμμα. Δεν θα διαθέτει, όμως, ούτε πολιτική πυξίδα για τον εαυτό του ούτε πραγματικό πολιτικό σχέδιο για τη χώρα.

Θα είχε ενδιαφέρον εάν η όλη διαδικασία ξέφευγε από τις ράγες της γνωστής κομματικής τελετουργίας. Η Νεολαία και κάποια στελέχη θα το επιχειρήσουν, αλλά μένει να αποδειχθεί στην πράξη εάν θα καταφέρουν κάτι.

Στην πραγματικότητα, το ΠΑΣΟΚ αντιμετωπίζει κρίση πολιτικής αντιπροσώπευσης. Με τη ρητορική του δεν εκφράζει ούτε τα ανερχόμενα μεσοστρώματα, αλλά ούτε και τα λαϊκά στρώματα των αστικών κέντρων και της υπαίθρου, με τα οποία ο Ανδρέας Παπανδρέου είχε σφυρηλατήσει ισχυρούς πολιτικοεκλογικούς δεσμούς. Η αδυναμία αυτή επιτρέπει στον Κ. Καραμανλή να διατηρεί ακόμα εκλογικό προβάδισμα.

Το ΠΑΣΟΚ έχει ζωτική ανάγκη να επανενοποιηθεί εσωτερικά, να ανανεωθεί σε πρόσωπα, να αναβαπτισθεί πολιτικά και να ξαναβρεί το κοινωνικό του πρόσωπο. Ο Γ. Παπανδρέου έχασε την ευκαιρία να ταυτίσει την άνοδό του στην ηγεσία αφενός με τέτοιες πρωτοβουλίες και με την προώθηση μιας νέας προγραμματικής πρότασης. Το αποτέλεσμα ήταν ο ίδιος να απομυθοποιηθεί γρήγορα και το ΠΑΣΟΚ να καθηλωθεί σε μια γραμμή μίζερης διαχείρισης της εκλογικής ήττας του 2004.

Η ενότητα

Το πρόβλημα της πολιτικής ενότητας παραμένει άλυτο. Κι απ' ό,τι φαίνεται δεν θα λυθεί ούτε σε αυτό το συνέδριο. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι η αξιωματική αντιπολίτευση συρρικνώνει μόνη της τις πιθανότητες να καταστεί αξιόπιστη εναλλακτική λύση. Εξ ου και δυσκολεύεται πολύ να εισπράξει την σημαντική φθορά της κυβέρνησης.

Η όλη στάση του Γ. Παπανδρέου δίνει την εντύπωση ενός μετέωρου βήματος. Αρχισε μ' έναν αμφιλεγόμενο μεταμοντέρνο πολιτικό λόγο. Στη συνέχεια, παλινδρομεί ανάμεσα σε αυτόν και σε παρωχημένες παλαιοκομματικού τύπου αντιπολιτευτικές ρητορικές. Τελευταία, κυριαρχούν οι τελευταίες. Ζητάει την ψήφο των πολιτών, αλλά δεν τους έχει πει τι θα πράξει εάν του ανατεθεί η ευθύνη της διακυβέρνησης. Υπάρχουν, βεβαίως, μια σειρά εξαγγελίες του, αλλά αυτές ηχούν τόσο προεκλογικές, που δύσκολα πείθουν.

Το «σκληρό ροκ» του Κ. Λαλιώτη, όπως και η κλασική συνταγή της εξαγγελίας μελλοντικών παροχών, μπορούν να λειτουργήσουν μόνο εάν εντάσσονται οργανικά σε ένα προγραμματικό σχέδιο για τη χώρα. Τα κείμενα της Α. Διαμαντοπούλου αντανακλούν την προσπάθεια να συμβιβάσουν δύο σκοπιμότητες: να διατηρήσουν μια βιτρίνα γενικόλογου «εκσυγχρονιστικού» λόγου και ταυτοχρόνως να λειτουργήσουν σαν δίχτυ αλίευσης ψηφοφόρων. Κατά πάσα πιθανότητα, το συνέδριο θα τα υιοθετήσει με κάποιες τροποποιήσεις, γιατί αυτό επιβάλλει η κομματική τελετουργία.

Το κομματικό «ρετιρέ»

Το πρόβλημα του ΠΑΣΟΚ δεν είναι μόνο πρόβλημα αρχηγού. Η πλειοψηφία του παραδοσιακού κομματικού «ρετιρέ» έχει πολιτικά απαξιωθεί, γιατί έχει συνδεθεί με πολιτικό κομφορμισμό, καθεστωτική νοοτροπία, ηθικά διαβλητές πρακτικές και νεοπλουτίστικες συμπεριφορές. Είναι εξόχως ενδεικτικό το γεγονός ότι στη συγκέντρωση της ΓΣΕΕ και της ΑΔΕΔΥ την περασμένη Τρίτη για την καυτή υπόθεση των ομολόγων, που αποτελεί την αιχμή του αντιπολιτευτικού δόρατος, συμμετείχαν (εκτός από τους συνδικαλιστές) μόνο 2-3 «πράσινοι» βουλευτές!

Θεωρούν ότι δεν είναι πια γι' αυτούς τέτοιες συγκεντρώσεις! Εξ ου και την ίδια ώρα έπιναν τον καφέ τους στο Κολωνάκι. Από μάχιμοι πολιτικοί έχουν μεταλλαχθεί σε παράγοντες της εξουσίας. Πριν εν ενεργεία, σήμερα εν αναμονή. Αυτό που τους ενδιαφέρει είναι το κυνήγι του σταυρού και η προσδοκία ενός μελλοντικού χαρτοφυλάκιου. Η μεταλλαγή τους είναι τέτοια, που δεν νιώθουν καν την ανάγκη να τηρήσουν τα προσχήματα.

Στο σημείο που έχουν φθάσει τα πράγματα, ο παράγοντας-κλειδί της εκλογικής μάχης είναι η έκταση που θα πάρει η αρνητική ψήφος. Σ' αυτό το πλαίσιο, το σκάνδαλο των ομολόγων αποκτά καθοριστική σημασία. Ακόμα κι αν τελικώς νικήσει η Ν.Δ., σίγουρα η διαφορά θα είναι μικρή. Αυτό είναι κρίσιμο, επειδή (σε περίπτωση ήττας) η μάχη της παραμονής του Γ. Παπανδρέου θα κριθεί σε μεγάλο βαθμό από το μέγεθός της.