επιλογές λορνιόν από καθημερινή
Ελληνες και Τούρκοι διπλωμάτες έφθασαν κοντά σε συμφωνία, παρά τα «αγκάθια» που υπήρχαν Της Δωρας Αντωνιου
Παρά τους ισχυρισμούς και τις πληροφορίες που κατά καιρούς είδαν το φως της δημοσιότητας ότι το 2003 οι διερευνητικές συνομιλίες μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας για τη διευθέτηση των διμερών διαφορών είχαν φθάσει πολύ κοντά στην παραγωγή αποτελέσματος, σύμφωνα με στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η «Κ» και παρουσιάζει σήμερα, η όλη διαδικασία «κόλλησε» στο σκόπελο των πολιτικών αποφάσεων. Οταν οι διαπραγματεύσεις, που γίνονταν σε ανώτατο διπλωματικό επίπεδο, κατέληξαν σε μια φόρμουλα, που θα μπορούσε να οδηγήσει στη σύνταξη συνυποσχετικού κειμένου για προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης, ο φόβος του πολιτικού κόστους που θα επέφερε η εγκατάλειψη πάγιων θέσεων, υπερτέρησε της πιθανότητας οριστικής διευθέτησης των ελληνοτουρκικών διαφορών. Ταυτόχρονα, μέσα από τα ίδια στοιχεία προκύπτει ότι παρά τα θετικά βήματα που είχαν γίνει στην κατεύθυνση συμφωνίας, υπήρχαν ακόμη αρκετά «αγκάθια» που θα έπρεπε να αντιμετωπισθούν. Τα εκκρεμή ζητήματα ήταν ουσιαστικά αυτά που απαιτούσαν τη λήψη πολιτικών αποφάσεων. Ηταν σαν η διπλωματική ομάδα, που συμμετείχε στις διερευνητικές συνομιλίες υπό τον πρέσβη Αναστάσιο Σκοπελίτη, να έλεγε προς την πολιτική ηγεσία ότι «εμείς πήγαμε μέχρις εκεί που μπορούσαμε, αλλά για να εισέλθει η διαδικασία στην τελική ευθεία, θα πρέπει εσείς να το αποφασίσετε και να δεσμευθείτε σε συγκεκριμένα θέματα». Η «Κ» παρουσιάζει σήμερα τα βασικά σημεία που έπρεπε πολιτικά να απαντηθούν, όπως αυτά διατυπώνονται σε υπόμνημα, το οποίο παρέδωσε ο υπουργός Εξωτερικών της κυβέρνησης Σημίτη, Τάσος Γιαννίτσης, στη σημερινή κυβέρνηση.
Το ενημερωτικό υπόμνημα
Σύμφωνα με τα στοιχεία, το ενημερωτικό υπόμνημα περιλαμβάνει στοιχεία για όλα τα στάδια της πολυετούς διαπραγμάτευσης που είχε γίνει σε ανώτατο διπλωματικό επίπεδο, τις γνωμοδοτήσεις ξένων ειδικών που είχε ζητήσει η ελληνική κυβέρνηση, χάρτες και σενάρια, με βάση τα σημεία στα οποία είχε επιτευχθεί κατ’ αρχήν συμφωνία. Στο υπόμνημα αυτό, πέρα από την καταγραφή της διαδικασίας, περιλαμβάνονταν και σειρά συμπερασμάτων, αλλά και τα βασικότερα προβλήματα που προέκυπταν από αυτή και τα οποία θα έπρεπε να «απαντηθούν» πολιτικά.
Οπως αναφέρουν καλά ενημερωμένες πηγές, στα συμπεράσματα του υπομνήματος επισημαίνεται ότι μέσα από τις διερευνητικές επαφές υπήρξε πρόοδος τόσο ως προς τη διευκρίνιση όσο και την αποσαφήνιση των τουρκικών θέσεων, αλλά και ως προς τις δυνατότητες συμφωνίας επί μιας διαδικασίας οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, με ομαλή, χωρίς συγκρούσεις, επέκταση των χωρικών υδάτων.
Τα επίμαχα ζητήματα
Τα ζητήματα που τίθενται στο υπόμνημα ως θέματα που πρέπει να απαντηθούν, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, είναι τα εξής:
- Ποια είναι η θέση της ελληνικής πλευράς απέναντι στην τοποθέτηση της Τουρκίας για περισσότερες από μία διαφορές ή εκκρεμή ζητήματα μεταξύ των δύο χωρών και κατά πόσο η χώρα μας θα δεχόταν σχετική αναφορά, ακόμη και με έμμεσο τρόπο, σε κάποιο επίσημο κείμενο. Σύμφωνα με πληροφορίες, στη φόρμουλα κειμένου που είχαν καταλήξει οι διερευνητικές επαφές μεταξύ των πρέσβεων Αναστάσιου Σκοπελίτη και Ουγούρ Ζιγιάλ, εκτός από την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου, υπήρχε αναφορά ότι οι δύο πλευρές συναινούσαν να επιλυθούν από το Διεθνές Δικαστήριο και όλα τα «παρεμπίπτοντα ζητήματα».
- Η οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας αφορά ποια γεωγραφική περιοχή και ποιοι παράγοντες θα πρέπει να ληφθούν υπόψη για τον καθορισμό της; Να σημειωθεί εδώ πως η πάγια ελληνική θέση για το θέμα οριοθέτησης της υφαλοκρηπίδας ήταν ότι αυτή αφορά ορισμένες περιοχές και συγκεκριμένα στη θαλάσσια προέκταση της συνοριακής γραμμής στον Εβρο και στη θαλάσσια περιοχή μεταξύ των ελληνικών νησιών του ανατολικού Αιγαίου και των μικρασιατικών παραλίων. Στο πλαίσιο των διερευνητικών επαφών, η Ελλάδα φάνηκε διατεθειμένη να εγκαταλείψει αυτή την πάγια θέση και να δεχθεί προσφυγή στο Διεθνές Δικαστήριο για οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας του Αιγαίου συνολικά.
- Ποια είναι η θέση της χώρας μας στο ζήτημα των «γκρίζων ζωνών»; Σύμφωνα με τις ίδιες πάντοτε πηγές, στο υπόμνημα επισημαίνεται ότι η Τουρκία δεν πρόκειται να παραιτηθεί από τις θέσεις της σχετικά με αυτό το θέμα, και η Ελλάδα θα πρέπει να αποφασίσει εάν θα αποδεχθεί την από κοινού παραπομπή του θέματος στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης ως ζήτημα που συνδέεται άμεσα με την οριοθέτηση της υφαλοκρηπίδας, αποφασίζοντας ταυτόχρονα υπό ποίους όρους και προϋποθέσεις θα γίνει αυτό. Οι όροι και οι προϋποθέσεις για το συγκεκριμένο ζήτημα, αναφέρουν διπλωματικές πηγές, είναι ιδιαίτερης σημασίας παράγοντας, καθώς η εμπειρία των τελευταίων χρόνων δείχνει ότι ο ισχυρισμός της Αγκυρας για ύπαρξη «γκρίζων ζωνών» αφορά πλέον και περιοχές πέραν της μεθορίου των δύο χωρών. Το ερώτημα αυτό έρχεται ουσιαστικά ως συνέχεια της πρώτης διαπίστωσης-παρατήρησης, του κατά πόσο δηλαδή είναι διατεθειμένη η χώρα μας να πάει στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης για περισσότερες από μία διαφορές, να τεθούν δηλαδή στην κρίση του Δικαστηρίου και άλλα ζητήματα πέραν του καθορισμού της υφαλοκρηπίδας.
- Σε σχέση με την επέκταση των χωρικών υδάτων και τη σημασία της για την ελληνική πλευρά, οι ίδιες πηγές αναφέρουν ότι στο υπόμνημα επισημαίνονται ορισμένα επιμέρους ζητήματα. Κατ’ αρχάς, το κατά πόσον είναι διατεθειμένη η χώρα μας να προχωρήσει σε μονομερή επέκταση, μερική (επιλεκτική) ή πλήρη, ασχέτως των τουρκικών απόψεων.
Τα χωρικά ύδατα
Επιπλέον, ένα άλλο θέμα που τίθεται ως ζήτημα που πρέπει να απαντηθεί, είναι ο προσδιορισμός των επιμέρους χαρακτηριστικών μιας επιλεκτικής επέκτασης (σε ποιες ακτές θα ισχύσει το εύρος των 12 ναυτικών μιλίων και σε ποιες άλλο, υπό ποίες προϋποθέσεις). Σύμφωνα με διασταυρωμένες πληροφορίες, στο πλαίσιο που είχε διαμορφωθεί το 2003, προβλεπόταν ότι η Ελλάδα θα επέκτεινε τα χωρικά της ύδατα σε 8 ή 9 ναυτικά μίλια (τα 9 μίλια ήταν ο στόχος της ελληνικής πλευράς), εκτός από τις περιοχές κοντά στα τουρκικά παράλια, όπου θα δημιουργούνταν προβλήματα στη ναυσιπλοΐα από την επέκταση αυτή. Πέραν του προσδιορισμού των επιμέρους χαρακτηριστικών, στο υπόμνημα, όπως επισημαίνουν οι ίδιες πηγές, τίθεται το θέμα της «ευθυγράμμισης» του θαλάσσιου και του εναέριου χώρου της αιγιαλίτιδος, στις περιπτώσεις όπου η αιγιαλίτιδα θα είναι στενότερη των 12 ναυτικών μιλίων ή των 10 ναυτικών μιλίων. Τέλος, τίθεται το θέμα, εάν προχωρήσει η επιλεκτική επέκταση των χωρικών υδάτων, κατά πόσο είναι διατεθειμένη η Ελλάδα να δεσμευθεί με διεθνή συμφωνία ότι δεν θα προβεί στο μέλλον σε περαιτέρω επέκταση της αιγιαλίτιδας ή σε καθιέρωση άλλων θαλάσσιων ζωνών εθνικής δικαιοδοσίας. Επισημαίνεται, δηλαδή, ότι μια διαδικασία οριστικοποίησης συμφωνίας μεταξύ των δύο πλευρών και παραπομπής στο Διεθνές Δικαστήριο της Χάγης είναι «δρόμος χωρίς επιστροφή», καθώς η όποια διευθέτηση των ελληνοτουρκικών διαφορών προκύψει, θα είναι δεσμευτική από εκεί και πέρα.
Τα συγκεκριμένα στοιχεία που παραθέτει σήμερα η «Κ», σχετικά με τα επιχειρήματα που απασχολούν τη διπλωματική και πολιτική ηγεσία για το ζήτημα των ελληνοτουρκικών διαφορών, δείχνει ότι η πλήρης εξομάλυνση των ελληνοτουρκικών σχέσεων προϋποθέτει εγκατάλειψη διακηρυγμένων θέσεων, πολιτική απόφαση που δείχνει εξαιρετικά δύσκολο να ληφθεί. Βεβαίως, όπως επισημαίνουν διπλωματικές πηγές, η διαδικασία διερευνητικών συνομιλιών αποδεικνύεται εξαιρετικά χρήσιμη, καθώς, ακόμη κι αν παρέλθει χρόνος πολύς πριν υπάρξουν αποτελέσματα, η εμπειρία έδειξε ότι τουλάχιστον σε διπλωματικό επίπεδο υπήρξε σημαντική πρόοδος, που θα μπορούσε, εάν συνοδευόταν από πολιτική απόφαση, να αποφέρει καρπούς. Η χρησιμότητα των διερευνητικών επαφών, ανεξαρτήτως του χρόνου ολοκλήρωσης του διαλόγου, έγκειται και στο ότι τα μείζονα προβλήματα, τα οποία σταδιακά εισήγαγε η Αγκυρα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις, αποτελούν αντικείμενο διαρκούς σοβαρού διαλόγου μεταξύ των δύο χωρών και δεν ανασύρονται ευκαιριακά ως παράγοντες αποσταθεροποίησης σε περιόδους έντασης.
Comments