σύγκρουση πολιτισμών στην Τουρκία. .d.welle
Η διαμάχη μεταξύ των κυβερνώντων μετριοπαθών ισλαμιστών και των κεμαλιστών κλιμακώνεται. Πολλοί κάνουν ανοιχτά πλέον λόγο για "σύγκρουση δύο πολιτισμών" στην ίδια χώρα.
Ήταν ζήτημα χρόνου πότε θα ξεσπούσε η ανοιχτή διαμάχη μεταξύ των μετριοπαθών ισλαμιστών και των κεμαλιστών στην Τουρκία. Και η διαδοχή του απερχομένου προέδρου Σεζέρ φαινόταν εξ αρχής ότι θα ήταν η αφορμή. Η επιμονή του Ερντογάν σε υποψήφιο πρόεδρο από το κόμμα του, αντιμετωπίστηκε από την αρχή με καχυποψία. Προηγήθηκε η παρέμβαση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων Μπουγιουκανίτ, ακολούθησε η μαζική διαδήλωση της Κωνσταντινούπολης για να φτάσουμε στην ακύρωση της πρώτης ψηφοφορίας για την εκλογή του Αμπντουλάχ Γκιουλ.
Η απόφαση του Συνταγματικού Δικαστηρίου της Τουρκίας να κηρύξει άκυρο τον πρώτο γύρο της ψηφοφορίας είχε περισσότερο πολιτικό παρά νομικό χαρακτήρα. Στόχος της ήταν να αποτρέψει την εκλογή του μετριοπαθούς ισλαμιστή Αμπντουλάχ Γκιουλ στο ύπατο αξίωμα της χώρας, εκτιμά ο τούρκος πολιτικός επιστήμονας Μουσταφά Νάιλ Άλκαν. «Ήταν περισσότερο μια πολιτική απόφαση, καθώς το πρόβλημα επί της ουσίας δεν είναι νομικό αλλά πολιτικό. Οι δικαστές έκριναν ότι για την εκλογή του προέδρου απαιτείται η παρουσία 367 βουλευτών, αλλά γνωρίζουν πολύ καλά ότι ο αριθμός αυτός δεν έπαιξε κανέναν ρόλο στην εκλογή των προηγουμένων προέδρων της χώρας. Το πρόβλημα είναι πολιτικό και θα πρέπει να δούμε πώς θα εξελιχθεί, καθώς ο κ. Ερντογάν έχει προαναγγείλει μια σειρά μεταρρυθμίσεων που αφορούν στην εκλογή του προέδρου, όπως για παράδειγμα να εκλέγεται απευθείας από τον λαό», υποστηρίζει ο τούρκος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Άγκυρας.
Η παρέμβαση του στρατού που εκφράστηκε με την αυστηρή προειδοποίηση του αρχηγού των ενόπλων δυνάμεων Γιασέρ Μπουγιουκανίτ κατέδειξε ότι τα παλαιά ανακλαστικά λειτουργούν ακόμη. Και όπως υπογράμμισε ο γερμανός ερευνητής στο «Ίδρυμα Επιστήμη και Πολιτική», Χάιντς Κράμερ: «Για τον στρατό που θεωρεί εαυτόν θεματοφύλακα του κεμαλισμού υπάρχουν δύο κόκκινες γραμμές. Η μία είναι ο ισλαμισμός και η άλλη είναι οι κούρδοι αυτονομιστές, δηλαδή το ΡΚΚ. Από την οπτική γωνία των στρατιωτικών, και οι δύο γραμμές θέτουν σε κίνδυνο την κρατική ιδεολογία της ενιαίας κεμαλιστικής δημοκρατίας».
Όσο αφορά τους Κούρδους, η επιθυμία τους να καλλιεργούν τα ιδιαίτερα πολιτισμικά τους χαρακτηριστικά και να μιλούν τη γλώσσα τους, ερμηνεύεται από τους στρατιωτικούς ως αμφισβήτηση της κρατικής ενότητας. Στην περίπτωση της υποψηφιότητας Γκιουλ οι στρατηγοί διακρίνουν μια προσπάθεια άλωσης του κοσμικού χαρακτήρα της Τουρκίας. Πρόκειται για μια διαμάχη μεταξύ νέων και παλαιοτέρων πολιτικών ελίτ που υπερβαίνει τα όρια του στρατού, εκτιμά ο κ. Κράμερ και διευκρινίζει: «Στην πραγματικότητα πρόκειται για μια σύγκρουση των πολιτισμών που διεξάγεται υπόγεια από την ημέρα που ιδρύθηκε η τουρκική δημοκρατία και η οποία αφορά στο ερώτημα ποιον ρόλο επιτρέπεται και οφείλει να παίζει το Ισλάμ στη δημόσια ζωή της Τουρκίας».
Ο διαχωρισμός κράτους και θρησκείας στην Τουρκία είναι ιδιότυπος. Στην πραγματικότητα το κράτος ελέγχει γραφειοκρατικά το Ισλάμ μέσω της Υπηρεσίας Θρησκευτικών Υποθέσεων. Υψηλόβαθμα στελέχη του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης υποστηρίζουν ωστόσο ανοιχτά ότι η θρησκεία θα πρέπει να εκφράζεται δημόσια μέσα στα όρια φυσικά της δημοκρατίας. Η μουσουλμανική μαντίλα επιτρέπεται σε άλλες κοσμικές δημοκρατίες της Ευρώπης, υποστηρίζουν.
Και τέτοιου είδους απόψεις τρομάζουν εκείνους που φοβούνται το Ισλάμ. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ο κόσμος αυτός υποστηρίζει το στρατό. Άλλωστε στην πρόσφατη διαδήλωση της Κωνσταντινούπολης κυριάρχησε το σύνθημα «όχι στη σαρία, όχι στο πραξικόπημα».
Το πρόβλημα είναι σύνθετο, θα πει ο γερμανός πολιτικός επιστήμονας Χάιντς Κράμερ. Τόσο πολύπλοκο όσο και η σύνθεση των διαδηλωτών στην πρόσφατη συγκέντρωση της Κωνσταντινούπολης. «Οι διαδηλωτές στην πλειονότητα τους δεν θέλουν επιστροφή στην εποχή των πραξικοπημάτων, αλλά δημοκρατία. Δεν μπορούν να φανταστούν ότι συνάδει ένα ισλαμικό συντηρητικό κόμμα με την πολιτική και τη δημοκρατία. Και για τον λόγο αυτόν βγήκαν να διαδηλώσουν δίπλα σε σκληρούς κεμαλιστές, σε αριστερούς εθνικιστές και σε υπερεθνικιστές. Ήταν ένα ανομοιογενές και ετερόκλητο πλήθος. Και αυτό καταδεικνύει το μέγεθος της πολιτισμικής σύγκρουσης», καταλήγει ο κ. Κράμερ.
Επιμέλεια: Σταμάτης Ασημένιος
Comments