Οσο είναι καιρός

Οσο είναι καιρός

Tου Σταυρου Λυγερου

Οι προτάσεις των δύο πλευρών για τη συνταγματική πτυχή του Κυπριακού (τις αποκάλυψε η «Μιλιέτ») επαναφέρουν το γνωστό θεμελιακό ζήτημα. Παραμένει ως προϋπόθεση ότι η συμβίωση των δύο κοινοτήτων έχει νόημα μόνο με όρους μιας πραγματικής ομοσπονδίας, χωρίς εσωτερικούς φραγμούς και παρεμβατικά δικαιώματα; Το ερώτημα είναι κρίσιμο, δεδομένου ότι επιβεβαιώνεται πως τόσο η Αγκυρα όσο και οι Τουρκοκύπριοι αρνούνται μια λύση ευρωπαϊκού τύπου.

Συγκρίνοντας τις εκατέρωθεν προτάσεις, είναι λογικό να υποθέσουμε ότι ο συμβιβασμός θα αναζητηθεί περίπου στο μέσον. Αυτό σημαίνει ότι θα υπάρχει εκ περιτροπής προεδρία, όπου ο αντιπρόεδρος θα έχει σχεδόν δικαίωμα βέτο. Η θητεία του Ελληνοκύπριου προέδρου θα είναι λίγο μεγαλύτερη από τη θητεία του Τουρκοκυπρίου, αλλά αυτό δεν αλλάζει την ουσία.

Οι Ελληνοκύπριοι μάλλον θα πάρουν πέντε χαρτοφυλάκια και οι Τουρκοκύπριοι τρία, αλλά δεν θα λαμβάνεται απόφαση από την πλειοψηφία εάν δεν υπάρχει θετική ψήφος ενός ή δύο από τους τρεις Τουρκοκύπριους υπουργούς. Αυτό σημαίνει βέτο όχι μόνο στο επίπεδο της προεδρίας, αλλά και στο επίπεδο της κυβέρνησης.

Θα ήταν αφελές να υποθέσει κανείς ότι δεν θα προκύψουν διαφωνίες στο επίπεδο της εκτελεστικής εξουσίας, που θα πολώσουν τα πράγματα σε εθνοτική βάση. Η νομοθετική εξουσία δεν θα μπορεί να άρει τέτοιου είδους αδιέξοδα. Κι αυτό, ανεξαρτήτως του εάν στη Βουλή των Αντιπροσώπων το τουρκοκυπριακό συνιστόν κρατίδιο θα κατέχει το 25% ή το 33% των εδρών.

Εκτός αυτών, η τουρκική πλευρά έχει ξεκάθαρα διατυπώσει ανελαστικές θέσεις στις άλλες κρίσιμες πτυχές (κυρίως στα θέματα ασφάλειας, στο εδαφικό και στο ζήτημα των περιουσιών). Θέσεις, που απορρίπτονται κατηγορηματικά από τη συντριπτική πλειοψηφία των Ελληνοκυπρίων, όπως απέδειξε το δημοψήφισμα για το σχέδιο Ανάν. Ο ίδιος ο Ταλάτ έχει δημοσίως ομολογήσει ότι στα κρίσιμα οι αποφάσεις λαμβάνονται από την Αγκυρα. Και η Αγκυρα έχει αποδείξει εμπράκτως ότι η δική της κόκκινη γραμμή στην Κύπρο είναι να διατηρήσει τον απόλυτο έλεγχο στον Βορρά και να αποκτήσει λόγο και δικαίωμα επέμβασης στον Νότο.

Λύση, όπως αυτή που συζητείται, δεν είναι μόνο αφόρητα ετεροβαρής. Είναι κυρίως συνταγή για πρόκληση κρίσης και νέων εθνοτικών αντιπαραθέσεων. Οι Ελληνοκύπριοι, όμως, έχουν για πολλά χρόνια βολευτεί σε ψευδαισθήσεις. Πατούν σε δύο βάρκες. Από τη μία απορρίπτουν λύση τύπου Ανάν. Από την άλλη, όμως, επιμένουν στο –λόγω της τουρκικής άρνησης– μη ρεαλιστικό στερεότυπο της συμβίωσης με τους Τουρκοκύπριους σ’ ένα ομοσπονδιακό κράτος ευρωπαϊκού τύπου. Ο Χριστόφιας δεν έχει κρύψει την προτίμησή του.

Για να προσανατολισθεί η διαπραγμάτευση προς μια βιώσιμη λύση απαιτείται μια στρατηγική αναθεώρηση, που να ανταποκρίνεται με ρεαλισμό στις βασικές επιδιώξεις των δύο κοινοτήτων. Οι διαπραγματεύσεις πρέπει να αρχίσουν από μηδενική βάση στη βάση ακριβώς μιας νέας προσέγγισης του Κυπριακού. Τέτοιο ενδεχόμενο, όμως, δεν φαίνεται στον ορίζοντα. Γι’ αυτό και η απειλή μιας λύσης τύπου Ανάν είναι πολύ πιθανή. Το μόνο που φαίνεται να την αποτρέπει είναι οι μαξιμαλιστικές απαιτήσεις της τουρκικής πλευράς.