Η Ευρώπη είναι πιο ισχυρή απ’ όσο νομίζει

Tων Pierre Noel και Daniel Korski*

Οταν οι Ευρωπαίοι ηγέτες συναντήθηκαν για να συζητήσουν πώς θα αντιδράσουν στην ρωσική επιθετικότητα στη Γεωργία, φαίνεται ότι βρέθηκαν μεταξύ γκρεμού και ρέματος. Εάν τιμωρήσει η Ε.Ε. τη Ρωσία, κινδυνεύει να ωθήσει το μεγάλο γείτονά της να πραγματοποιήσει τις απειλές του περί εκτροπής της ροής φυσικού αερίου και πετρελαίου από την Ευρώπη στην Απω Ανατολή. Εάν δεν κάνει τίποτε, θα εγκαταλείψει τις φιλοδοξίες της για έναν μεγαλύτερο ρόλο στον κόσμο. Η Ε.Ε., όμως, δεν συνειδητοποιεί ότι βρίσκεται σε ισχυρότερη θέση, σε ό,τι αφορά την ενέργεια. Οι απειλές του κ. Πούτιν δεν είναι κάτι καινούργιο: Η Ρωσία τις χρησιμοποιεί εδώ και μια δεκαετία τουλάχιστον, ειδικά για να πιέσει την Ε.Ε. προκειμένου να μην επιδιώξει την απελευθέρωση της αγοράς φυσικού αερίου. Αλλά αυτή η απειλή είναι σήμερα εκτός πραγματικότητας όπως ήταν πάντα.

Ας πάρουμε πρώτα το πετρέλαιο. Οπως η Σ. Αραβία, η Βενεζουέλα και άλλοι εξαγωγείς, η Ρωσία δεν πουλάει το πετρέλαιό της στην Ευρώπη, στην Κίνα ή στις ΗΠΑ αλλά στην παγκόσμια αγορά. Εάν αποφασίσει να διοχετεύσει περισσότερες προμήθειες στην Απω Ανατολή, αυτό θα μείωνε στον Ειρηνικό τη ζήτηση πετρελαίου από τη Μέση Ανατολή (και αλλού), το οποίο έπειτα θα ήταν ελεύθερο για να εισαχθεί στην Ευρώπη. Το πετρέλαιο μεταφέρεται εύκολα, ακόμη και με φορτηγά. Συνεπώς, δεν αποτελεί όπλο στα χέρια της Ρωσίας.

Οσο για το «όπλο του φυσικού αερίου»; Το φυσικό αέριο δεν είναι τόσο εύχρηστο και οι ποσότητες που εισάγει η Ευρώπη από τη Ρωσία δεν θα μπορούσαν να αντικατασταθούν εύκολα εάν η Gazprom έκανε εκτροπή προς την Ασία. Ναι μεν το 25% του ευρωπαϊκού φυσικού αερίου προέρχεται από τη Ρωσία, αλλά τι υποδομή θα χρησιμοποιούσε η Ρωσία γι’ αυτήν την εκτροπή;

Πέραν των πρώην σοβιετικών δημοκρατιών, η Ε.Ε. είναι η μόνη αγορά εξαγωγών για το ρωσικό φυσικό αέριο και υποστηρίζεται από μια τεράστια υποδομή. Απλά δεν υπάρχει διαθέσιμος αγωγός για να καταστήσει την Ασία ανταγωνιστική στον τομέα αυτόν. Η Ρωσία, φυσικά, θα μπορούσε να χτίσει την απαραίτητη υποδομή και έχει διαμηνύσει ότι προτίθεται να το πράξει. Υπάρχουν πλούσια αποθέματα φυσικού αερίου στη Σιβηρία για να στηρίξουν μια εμπορική σχέση με την Κίνα και τη Ν. Κορέα.

Αλλά ο στόχος της ρωσικής πολιτικής είναι να δημιουργήσει ανταγωνισμό μεταξύ Ευρώπης και Κίνας για τα αποθέματα της Σιβηρίας. Επιπλέον, τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια με τους Γερμανούς, Ιταλούς, Γάλλους ή Βέλγους εισαγωγείς πρέπει να τηρηθούν, ειδάλλως η Gazprom θα μηνυθεί στα διεθνή δικαστήρια. Επίσης, η κατάρρευση της εμπιστοσύνης μεταξύ Ευρώπης και Ρωσίας προσφέρει στους Ευρωπαίους ένα ακόμη κίνητρο για να απεξαρτηθούν. Την ώρα που οι Ρώσοι ηγέτες χρησιμοποιούν την ενεργειακή τους εξουσία κατά της Ευρώπης, η πολιτική τους καταστρέφει τη ζήτηση στην ευρωπαϊκή αγορά και στην πραγματικότητα σκοτώνει τη χήνα που γεννάει τα χρυσά αυγά...

*Οι Pierre Noel και Daniel Korski είναι μέλη του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Εξωτερικών Υποθέσεων.